Stanisława Wiatr-Partyka

Ballada o utraconym domu

Ballada outraconym domu
Fragment

Ballada outraconym domu
Warszawa 2013

Drogi Czytelniku,

zbiór wierszy ułożono chronologicznie, według następujących po sobie zdarzeń. Bardzo proszę – czytaj po kolei! Weź też pod uwagę, że na formę wiersza wpływał czas jego powstania, jak i emocje, które temu towarzyszyły – przeto proszę o wyrozumiałość.

Dziękuję Ci, że towarzyszysz mi w tej podróży w czasie i przestrzeni.

Stanisława Wiatr-Partyka

PS. Proszę wybaczyć zapożyczenie grafik z „Chimery”, ale mamy okazję jeszcze raz pochylić się nad ich niezwykłą urodą.

Gorzki smak tęsknoty

Prawie każdy z Polaków, w wieku moim i pani Stanisławy Wiatr-Partyki, nosi w  sercu kawałek bezpowrotnie zatopionej Atlantydy swojego dzieciństwa. Dla mnie to kolonia przyfabrycznych domków nad Brdą w  Bydgoszczy, dla kogoś innego magiczny Lwów ze swoim folklorem, dla innych przedwojenna Warszawa. Dla pani Wiatr-Partyki takim miejscem jest Nieśwież z zamkiem Radziwiłłów, z jeziorami w środku miasta, świetnym niegdyś gimnazjum, czy stacjonującym tu 27 pułkiem Ułanów im. Stefana Batorego.

Ten świat wydaje się tym piękniejszy, bo po nim przyszedł straszliwy kontrast sowieckiego barbarzyństwa. Brutalne wyrzucenie z domu a dalej straszna podróż w nieznane w bydlęcym wagonie. Mój gruziński przyjaciel mówił, że nie chciał wsadzać komunistów do łagrów, on by ich tylko zawiózł na Syberię i przywiózł z powrotem w takich warunkach, w jakich oni wozili ludzi. A u naszych dobrze wychowanych Polek największy szok stanowiły straszliwe przekleństwa lejące się nieustannie z ust funkcjonariuszy państwowych i całkowity brak szacunku dla zmarłych, których wyrzucano z pociągów – krańcowa oznaka barbarzyństwa. I  potem lądowanie na kazachskim stepie, które równie dobrze mogłyby być lądowaniem na Marsie – straszliwe mrozy, śniegi, lodowata zamieć buran, ziemianka, zbieranie na opał wyschniętego nawozu i marnych krzaczków. W takim świecie wyrastając o głodzie i chłodzie, Stanisława Wiatr-Partyka napisała pierwsze wiersze.

Nie sposób zapomnieć krzyku dziecięcej duszyczki z wiersza-modlitwy:

Boziu, Boziu – czy Ty mnie w ogóle słyszysz?

Albo pierwszego wiersza, nie pytania, ale krzyku:

Mama gdzie!

Tata gdzie!

Nieśwież gdzie!

Polska gdzie!

Właśnie Polska. Rozmawiałem z setkami zesłańców i „łagierników”, Rosjan, rosyjskich i polskich Żydów, Gruzinów i wszyscy mówili, że Polacy trzymali się najlepiej (i najwięcej ich przeżyło). Dlaczego, w czym tkwi tajemnica? Myślę, że nie opuszczała ich wiara, nadzieja i miłość. Wiara, że Polska zmartwychwstanie (jak w kołysance z 1943 roku „Śpij spokojnie, Polska jest”), a wraz z nią nadzieja, właściwie pewność, że więźniowie do niej powrócą. I przybierająca formę tęsknoty miłość do Ojczyzny.

Wreszcie po zakończeniu wojny powrót do wyśnionej, wymarzonej Polski, dziwnej, okrojonej, schamiałej. Zamiast radosnego powitania, krzywe spojrzenia, nazywanie „ruskimi”. I podejrzenie... czyżby ukochana Polska stała się macochą? Jak z tego piekła na ziemi, bólu, tęsknoty i żalu mógł wylecieć motyl poezji? Jej poezja jest delikatna i straszna. Właśnie straszna, jak niektóre strofy Słowackiego, bardzo kobieca i bardzo polska, bo to kwintesencja kobiecej wrażliwości i polskiego losu.

Inaczej wyglądała droga przez mękę Polaków na ziemiach przyłączonych do Reichu inaczej w Generalnej Gubernii, inaczej – i najstraszniej – na Kresach, o czym przez dziesięciolecia nie wolno było pisać, i dzisiaj tę bolesną wiedzę z trudem odzyskujemy.

Pani Stanisława Wiatr-Partyka wydała dotychczas kilka tomików swoich niezwykłych wierszy: „Piołun z kropelką rosy”, trzy wydania (1992), „Zapomniana melodia czyli Lacrimoso Polski” (2011). „Powiem wam jak było” (2013) – wszystkie w Tarnowie, w niewielkich, jak się domyślam nakładach. Jej wiersze ukazały się też w wydanej nakładem Stowarzyszenia Nieświeżan antologii „Nieśwież w sercu i snach” (2007). Wszystkie te tomiki mają pieczołowitą i piękną oprawę graficzną, jakiej mogą im pozazdrościć znane wydawnictwa. Można by powiedzieć, że znajomość tej poezji jest fenomenem lokalnym, gdyby nie to, że, jak wiem z tekstu innej Nieświeżanki, pani Wiktorii Żukiewicz-Dziwoty (ach, te nazwiska, jak sama poezja), czytają ją na Białorusi i Ukrainie, w radio BBC, w Ameryce i Australii.

Białoruś, która na skutek losów wojennych odziedziczyła Nieśwież i pięknie dba o zabytki tej ziemi – z odrestaurowanym zamkiem Radziwiłłów – adoptowała niejako panią Stanisławę, przyznając jej w 2013 roku tytuł Honorowej Obywatelki Nieśweża. Dzięki Jej poezji zrodziło się też Partnerstwo Ziemi Tarnowskiej z Ziemią Nieświeską.

Wiersz „Modlitwa”, w przekładzie białoruskiej Nieświeżanki Natalii Bordak, pięknie śpiewany przez kompozytorkę Swietłanę Okuniewą, cieszy się wielką popularnością w Internecie – radzę posłuchać!

Stanisława Wiatr-Partyka otrzymała od Marszałka Małopolski tytuł Amicus Hominum. Mam nadzieję, że dzięki wydaniu niniejszego tomu przez Narodowego Centrum Kultury, Jej poezja stanie się własnością Całej Polski.

I na zakończenie jeszcze cytat z tekstu internetowego recenzenta „Piołunu z kropelką rosy”: „Jeśli napotkasz w księgarni lub bibliotece książkę autorstwa Stanisławy Wiatr-Partyki, weź ją i zanieś swoim dzieciom”, żeby wiedziały, jaki smak ma tęsknota za utraconym Nieświeżem. Gorzki to smak.

Lech Jęczmyk

Ballada o utraconym domu

Oli Wróblewskiej

Złotowłosa, niebieskooka
W sukieneczce białej do kolan
W skarpeteczkach z szlaczkiem kolorowym
Była sobie dziewczynka Ola

Ważne były kokardki, falbanki
Czasem sobie przed lustrem postała
Czasem lalki na spacer powiozła
Żadnych zmartwień właściwie nie miała

A dokoła ludzie szczęśliwi
Uśmiechnięci, ludzie dookoła
Tatuś Oli książeczkę poczyta
Mama Olę na deser zawoła

Szumią drzewa i ptaszki śpiewają
Kryształowe szyby połyskują
Mamy na ławeczkach stroje omawiają
Panowie w alejach spacerują

Pachnie jaśmin, czeremcha, pachnie bez
A gdzie to jest
Pachnie jaśmin, fiołki, pachnie bez
O Boże! Gdzie to jest?

Tarnów, 2009

Małe miasteczko na wschodzie

Nieśwież I

„Chwalcie łąki umajone” –
Z klasztoru
Nad wodą
Głos trąbki srebrzyście się ściele...
Z drugiej strony
Przez wodę
Słychać dzwony –
To w farnym kościele...
A tam znowu
Od koszar
„Ułani, ułani
Malowane dzieci...”
I po wodzie
Daleko
Głos leci...

Światełka...
Światełka!
To gondole kolorowe na jeziorze!
Dziś jest Święto Morza!
A w Słuckiej Bramie –
Znicze...
Okna Nowego Miasta oświetlone...
Ogniska na Kolonii Urzędniczej...

A nad tym wszystkim –
Ratusz!
Przed ratuszem –
Róże!
Dalej – sklep Brechałki,
Okienka w murze...
Kasyno,
Grobla,
Zamek,
Ulica Senatorska.

Pachnie maciejka.
Ganek.
Tam była Polska.

Tarnów, 1960

Nieśwież II

Nie mogę przypomnieć sobie
Czy do parku skręca się na prawo?
I który tam był pułk ułanów?
Czy na pewno 27–my?
A tatarak jak pachnie?
I czy to możliwe
Aby jezioro było w środku miasta?
A ten zamek nad wodą, to był z bajki,
Czy naprawdę?

Mamo, mamo!
Opowiedz mi raz jeszcze,
Jak książę jechał do Alby...

Tarnów, 1950

Nieśwież III

A mnie się znowu śnił Nieśwież
Niewiarygodnie piękny!
Na kasztanach przy farze właśnie pąki pękły,
Ulice umaiła seledynowa zieleń
Tam kuca żabka Erdal, tu skacze Schichta jeleń...

Z klasztoru trąbka śpiewa
Głos leci nad wodą...

Ksiądz Rokosz wymienia ukłon
Z panem Paliwodą

Od koszar „ułani, malowane dzieci”,
I po wodzie daleko głos leci...

Tarnów, 1974

Na imię miała Ola

Ciąg dalszy w wersji pełnej

Bajka

Dostępne w wersji pełnej

Stary kasztan

Dostępne w wersji pełnej

Wszystko przerażało...

Dostępne w wersji pełnej

Za progiem domu

Życiorys

Dostępne w wersji pełnej

Rozmowa polskich miast nocą 10 lutego 1940 r.

Dostępne w wersji pełnej

Róża

Dostępne w wersji pełnej

Po nas przyszedł

Dostępne w wersji pełnej

Pociąg

Dostępne w wersji pełnej

W ziemiance

Dostępne w wersji pełnej

Kołysanka

Dostępne w wersji pełnej

Buty

Dostępne w wersji pełnej

Czy to wiatr...

Dostępne w wersji pełnej

Gwiazdy na śniegu

Dostępne w wersji pełnej

Kława

Dostępne w wersji pełnej

Kostka cukru

Dostępne w wersji pełnej

Pani Gierasiukowa...

Dostępne w wersji pełnej

Wigilia 1945

Dostępne w wersji pełnej

Puste miejsce przy stole

Dostępne w wersji pełnej

Białe Orlęta

Dostępne w wersji pełnej

Białe Orlęta

Dostępne w wersji pełnej

Matce

Dostępne w wersji pełnej

Syberia

Dostępne w wersji pełnej

Różaniec

Dostępne w wersji pełnej

Wisienka

Dostępne w wersji pełnej

Tak, to my ...

Dostępne w wersji pełnej

Trwamy

Dostępne w wersji pełnej

I właśnie wróciłam...

Dostępne w wersji pełnej

Modlitwa II

Dostępne w wersji pełnej

Zebranie Sybiraków

Dostępne w wersji pełnej

***

Dostępne w wersji pełnej

***

Dostępne w wersji pełnej

Ballada o Jasiu, którego nikt nie chciał słuchać

Dostępne w wersji pełnej

A mnie się znowu śnił Nieśwież ...

Dostępne w wersji pełnej

Moje miasto rodzinne

Dostępne w wersji pełnej

Biały kwiatek II

Dostępne w wersji pełnej

Spotkanie

Dostępne w wersji pełnej

Łagodny uśmiech Pani Julii...

Dostępne w wersji pełnej

Nocna ballada z gitarą w tle

Dostępne w wersji pełnej

Piosenka dla Janka i Oli

Dostępne w wersji pełnej

Byłam tam

Dostępne w wersji pełnej

Boże!

Dostępne w wersji pełnej

Rodzicom

Dostępne w wersji pełnej

***

Dostępne w wersji pełnej

Szlakiem Orląt Lwowskich

Dostępne w wersji pełnej

Świt – i oto Lwów

Dostępne w wersji pełnej

Zadwórze – Polskie Termopile

Dostępne w wersji pełnej

***

Dostępne w wersji pełnej

A Tobie, Polsko, przekazujemy niziutki pokłon ze Lwowa

Dostępne w wersji pełnej

Biały kwiatek I

Dostępne w wersji pełnej

Nad Wołyniem

Dostępne w wersji pełnej

Lacrimoso Polski

Dostępne w wersji pełnej

Objaśnienia

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Copyright by Stanisława Wiatr-Partyka, 2013©

Opracowanie tomu:
Marek Popiel, Tarnów

Koordynator projektu:
Małgorzata Krzanowska

Wykorzystano grafiki z tomów „Chimery” z lat 1901–1907

ISBN: 978-83-7982-006-1

Warszawa – Tarnów, 2013

WYDAWCA

Narodowe Centrum Kultury

ul. Płocka 13

01-231 Warszawa

www.nck.pl

Plik ePub przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl