Autor i koordynator projektu „Przepis na wolontariat”

Marta Kukowska

mkukowska@centrumjp2.pl

Redaktor prowadzący

Koordynator i współautor projektu „Przepis na wolontariat”

Irmina Recka-Wyżga

irecka@nck.pl

Projekt okładki i projekt graficzny

dr Ryszard Kajzer

Wstęp i konsultacja merytoryczna

dr Tomasz Godlewski

Korekta i redakcja

dr Krzysztofa Krowiranda

Współtwórca scenariuszy

Kaja Gdowska

Koordynacja współpracy z instytucjami kultury w zakresie przygotowania Rozdziału „Best practices instytucji kultury”

Emilia Urwanowicz

© Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2015

© Centrum Myśli Jana Pawła II

Wydanie I

Książka ani żaden jej fragment nie mogą być przedrukowywane bez zgody Wydawcy. W sprawie zgody na przedruk należy zwracać się do Narodowego Centrum Kultury.

Partnerem edukacyjnym projektu jest Centrum Myśli Jana Pawła II

ISBN 978-83-7982-208-9

Wydawca

Narodowe Centrum Kultury

ul. Płocka 13

01-231 Warszawa

www.nck.pl

Narodowe Centrum Kultury jest państwową instytucją kultury działającą na rzecz rozwoju kultury w Polsce.

Skład wersji elektronicznej: Marcin Kapusta

konwersja.virtualo.pl

MARTA KUKOWSKA

Autorka i pomysłodawca „Przepisu na wolontariat”. Przez blisko 5 lat prowadziła Centrum Wolontariatu w Muzeum Powstania Warszawskiego. Obecnie związana z Centrum Myśli Jana Pawła II w Warszawie, gdzie odpowiada za obszary dotyczące rozwoju i dialogu społecznego wokół wolontariatu. Jako wolontariusz współpracowała m.in. z Caritas Gruzja w Tbilisi.

WSZYSTKIM, KTÓRZY CODZIENNIE ODKRYWAJĄ W SOBIE „GEN WOLONTARIATU”

SZANOWNI PAŃSTWO,

oddajemy do rąk Czytelników książkę traktującą o najpiękniejszej chyba formie wsparcia – osobistym zaangażowaniu. W naszej pracy, w naszych instytucjach kultury, często stawiamy sobie pytanie, czy to, co robimy, ma sens, czy odbiorcy są zadowoleni z naszych propozycji.

Każdy prowadzący działalność kulturalną wie, że nie da się samemu zrealizować w pełni żadnego przedsięwzięcia. Największe, najważniejsze i najciekawsze projekty dochodzą do skutku dzięki współpracy wielu osób, które łączy wspólna pasja dzielenia się swoim czasem i umiejętnościami z innymi. Wolontariat – bo to on jest bohaterem niniejszej publikacji – to nie tylko działanie dla dobra wspólnego. To także kształtowanie otaczającej nas rzeczywistości, tworzenie kapitału ludzkiego, przeciwdziałanie atomizacji społecznej, ale przede wszystkim – uczenie się. Nie tylko bowiem uczestnicy wolontariatu zdobywają nowe umiejętności, ale także realizatorzy przedsięwzięć z udziałem wolontariuszy uczą się zupełnie nowych metod pracy i mierzenia się z nowymi wyzwaniami. Poprzez osobiste zaangażowanie wolontariusze tworzą ostateczny kształt projektu, często znacząco go ubogacając.

Niniejszą książkę adresujemy przede wszystkim do osób, które organizują działalność kulturalną. Niech doda ona odwagi wszystkim tym, którzy mają wątpliwości, czy powierzyć wolontariuszom część odpowiedzialnych zadań.

DYREKTOR
CENTRUM MYŚLI JANA PAWŁA II

NORBERT SZCZEPAŃSKI

DYREKTOR
NARODOWEGO CENTRUM KULTURY

KRZYSZTOF DUDEK

„CZŁOWIEK JEST WIELKI NIE PRZEZ TO, CO POSIADA, LECZ PRZEZ TO, KIM JEST.
NIE PRZEZ TO, CO MA, LECZ PRZEZ TO, CZYM DZIELI SIĘ Z INNYMI”.

ŚW. JAN PAWEŁ II

WSTĘP

Jest lipcowy wieczór 2014 roku. Jedna z sal w Muzeum Powstania Warszawskiego wypełniona jest po brzegi młodymi ludźmi w różnym wieku. Na scenie w fotelu siedzi starszy pan. To jeden z zaprzyjaźnionych z muzeum powstańców warszawskich. Po chwili dostrzegam zdobiące jego pierś liczne medale. W powietrzu wyczuwa się niesamowite napięcie. Młodzież słucha opowieści powstańca z wypiekami na twarzy. Pan Edmund właśnie opowiada o swojej jedynej „zdobyczy” wojennej, czyli żonie. Nagle dzwoni czyjś telefon. Konsternacja. Kto przerywa wyjątkową chwilę? Zgromadzeni rozglądają się z dezaprobatą po sali. Ku ich zdziwieniu okazuje się, że dzwoni telefon pana Edmunda, który spokojnie go odbiera. Ponad stuosobowe audytorium przysłuchuje się rozmowie. „Tak kochanie, jestem jeszcze w naszym muzeum na spotkaniu z młodzieżą. Nie martw się, bardzo tu o mnie dbają i na pewno odwiozą do domu. Właśnie im opowiadam, jak się w sobie zakochaliśmy”. W tym momencie już nikt z obecnych na sali nie potrafi powstrzymać emocji. Młodzież wstaje i zaczyna bić gromkie brawa. Wszyscy wiedzą, że uczestniczą w wyjątkowej chwili. Teraźniejszość spotyka się z historią. Pan Edmund Baranowski nie jest już dla nich tylko bohaterem, historyczną postacią z podręcznika czy „częścią” (jak sam się często nazywa) ekspozycji Muzeum Powstania Warszawskiego. Jest znów chłopakiem, który wyznaje podobne jak zgromadzeni tu młodzi ludzie wartości. Tak samo jak oni lubi się bawić, ma pasje, chce żyć i kochać.

Kim są ci młodzi, choć w bardzo różnym wieku, ludzie? To wolontariusze Muzeum Powstania Warszawskiego. Bez nich najprawdopodobniej nie tylko nie byłoby tej książki, ale być może nie pojawiłby się tak widocznie temat wolontariatu i zarządzania nim w instytucjach kultury.

W tym miejscu Czytelnikowi należy się wyjaśnienie, dlaczego muzeum i dlaczego ta publikacja. Z Muzeum Powstania Warszawskiego przez ostatnie lata współpracowało od 200 do 300 wolontariuszy w skali roku; instytucja ta może pochwalić się zarówno długoterminowością, jak i międzypokoleniowością swojego wolontariatu. MPW przez 10 lat istnienia zgromadziło grupę blisko 2500 wolontariuszy. W skali Polski to fenomen. Miałam ogromną radość i zaszczyt przez niemal 5 lat być osobą odpowiedzialną za prowadzenie Centrum Wolontariatu działającego w strukturach muzeum. Moim obowiązkiem było opiekowanie się wolontariuszami, ale także – dzięki ich pracy – realizowanie celów, jakie stawiało przed nami muzeum. Nasz wolontariat działał bardzo dynamicznie i od pewnego momentu zaczęły go zauważać również inne instytucje kultury. Pojawiły się pytania – jak „zrobić” taki wolontariat?

Dało mi to do myślenia. Kiedy zaczynałam prowadzić Centrum Wolontariatu w MPW miałam sporą trudność ze znalezieniem informacji, jak „zrobić” dobry wolontariat w instytucji kultury. Wszystkie dostępne informacje były bardzo ogólne, brakowało też publikacji na ten temat. Pojawił się pomysł, aby na bazie doświadczeń MPW przygotować program dla innych instytucji.

Razem z Irminą Recką-Wyżgą z Narodowego Centrum Kultury zorganizowałyśmy szkolenie dla instytucji. Skonfrontowałyśmy nasze doświadczenia oraz spostrzeżenia i doszłyśmy do wniosku, że przydałby się poradnik dedykowany osobom, które są odpowiedzialne za programy wolontariatu w instytucjach kultury.

Udało się. Prezentujemy PRZEPIS NA WOLONTARIAT, książkę o wolontariacie i o tym, jak zarządzać wolontariatem w instytucji kultury.

Jeśli ktoś oczekuje naukowego opracowania, nie znajdzie go w tej książce. Dla mnie wolontariat to emocje, doświadczenie i praktyka, a poniższa publikacja jest ich sumą. Nie twierdzę, że znam idealny „przepis na wolontariat”, ale podsuwam pomysły, które sprawdziły się już w wielu miejscach. Mam nadzieję, że i Tobie pomogą w codziennej pracy z wolontariuszami. Jednym z celów tej książki jest też zachęcenie do szerszego spojrzenia na wolontariat w instytucji kultury i jego rozwój.

W sposób oczywisty na łamach tej publikacji będę wracać do swoich doświadczeń z pracy w Muzeum Powstania Warszawskiego, bo to tam udało się zastosować większość proponowanych tu praktycznych rozwiązań. Druga instytucja, z którą mam zaszczyt współpracować w zakresie wolontariatu, to Centrum Myśli Jana Pawła II, które dopełniło moje postrzeganie wolontariatu o wartości, przez które należy na wolontariat patrzeć, mając na uwadze przede wszystkim człowieka. Na kartach tej książki znalazło się również miejsce dla doświadczeń innych instytucji – bardzo zależało mi na tym, aby pokazać ciekawe i piękne projekty, które budzą mój podziw. Mam nadzieję, że i dla Ciebie będą wzorem do naśladowania oraz źródłem inspiracji.

Wolontariat tworzą zaangażowani, wspaniali, ale też bardzo różni ludzie. Dlatego w wielu miejscach tej książki będę się odwoływać do doświadczeń i emocji ekspertów, z których każdy ma lub miał możliwość „dotknięcia” wolontariatu.

Dla kogo jest ta książka? Dedykuję ją wszystkim pracownikom instytucji kultury, w szczególności tym, których zadaniem jest lub będzie współpraca z wolontariuszami. Ta książka ma Cię zachęcić do zaangażowania we własny projekt wolontariuszy. Dodać Ci odwagi i pomóc uwierzyć w moc wolontariatu. Mam nadzieję, że dzięki niej zaprosisz wolontariuszy do współpracy z Twoją instytucją, przez co jej projekty zyskają nowy i głębszy wymiar. Dla mnie wolontariat to również wielka pasja, z którą bardzo się identyfikuję, dlatego czasem piszę „ja”, a czasem, kiedy już naprawdę nie mogę się powstrzymać, „my”, ponieważ czuję dużą osobistą więź z innymi pokrewnymi mi duszami w tej dziedzinie.

Zachęcam do czytania tej książki od początku do końca, po kolei, ponieważ jak każdy – mam nadzieję dobry – „przepis” powinna być poznawana krok po kroku. Pominięcie jakiegoś składnika może niestety skutkować tym, że danie się nie uda.

Zarządzanie projektami z udziałem wolontariuszy wymaga wiedzy z wielu dziedzin. Zafascynowana fenomenem wolontariatu, nieustannie omawiam swoje doświadczenia z ekspertami w poszczególnych dyscyplinach; im również dałam możliwość zaprezentowania komentarzy na łamach tej publikacji, tak aby obraz wolontariatu był możliwie wieloaspektowy i przedstawiony z możliwie wielu punktów widzenia.

Zapraszam do lektury, ale przede wszystkim do rozsmakowania się w wolontariacie!

MARTA KUKOWSKA