Zofia Chechlińska

ROMANTYZM
1795-1850

HISTORIA MUZYKI POLSKIEJ
pod redakcją Stefana Sutkowskiego
Tom 5 część 1
Fragment

pod redakcją
Stefana Sutkowskiego

I Średniowiecze – część 1

I Średniowiecze – część 2

II Renesans

III Barok – część 1

III Barok – część 2

IV Klasycyzm

V Romantyzm – część 1

V Romantyzm – część 2

VI Między Romantyzmem a Nową Muzyką

VII Współczesność – część 1

VII Współczesność – część 2

Sutkowski Edition Warsaw

00-414 Warszawa, ul. Orłowicza 8 m. 36

OD WYDAWCY

Pragnę tym wstępem dać odpowiedź, zapewne niepełną, na pytanie, dlaczego podjąłem trud wydawania HISTORII MUZYKI POLSKIEJ w języku polskim i angielskim. Otóż muzyka i jej historia w Polsce – temat niezwykle interesujący, bogaty, a w niektórych okresach wręcz fascynujący – jest dziedziną, której poświęciłem bardzo znaczną część swego życia, warto więc zakończyć te prace jakimś trwałym akcentem. To jakby wyznanie osobiste, ale to byłoby za mało, aby podejmować tak wielki wysiłek. Celem wydawnictwa jest przedstawienie rozwoju muzyki w naszym kraju od czasów najdawniejszych do współczesności. Ukazanie więc tego wszystkiego, co jest nam znane, również w języku najbardziej dostępnym na świecie, a tym samym wypełnienie luki, która negatywnie ciąży na znajomości naszych osiągnięć muzycznych w świadomości obcokrajowców w każdej części kuli ziemskiej. Jest to miłym, aczkolwiek niełatwym obowiązkiem, choć – nie ma co ukrywać – przyjemnością.

Atutem muzyki polskiej w światowej jej prezentacji – a takim przedsięwzięciem jest również edycja historii pewnego okresu lub wielu okresów – jest zaistnienie w percepcji światowej wielkiej twórczości Fryderyka Chopina. Twórczości, której znaczna część powstała poza krajem urodzenia, ale której polskości nie da się podważyć. Nie ulega dla mnie wątpliwości, że największa liczba ludzi na świecie kojarzy sobie Polskę z Chopinem. Dotyczy to nie tylko muzyków, artystów, czy w ogóle ludzi wykształconych, lecz także większej części obywateli każdego państwa. Nawet tylko to mogłoby wystarczyć jako powód do możliwie pełnego zaprezentowania za granicą kultury muzycznej kraju Fryderyka Chopina, jej uwarunkowań historycznych, międzynarodowych powiązań, bogactwa charakteru i cech stylistycznych.

Ze znajomością historii Polski i Polaków, jej osiągnięć i potknięć w dziedzinie polityki, gospodarki czy kultury jest w świecie bardzo, ale to bardzo źle. Nawet o naszej historii współczesnej ludzie na Zachodzie i Wschodzie wiedzą bardzo niewiele, nie mówiąc już o historii muzyki polskiej na przestrzeni wieków, z jej wzlotami i upadkami, ze wspaniałym barokiem – gdy kapela króla w Warszawie była chyba najznakomitszą w Europie, gdy Warszawa – po Florencji, Rzymie, Mantui, Neapolu i sporadycznie Bolonii – była jednym z przodujących w Europie, a więc i w świecie, ośrodków kultywujących włoską operę wczesnobarokową. Takich spektakularnych przykładów można przytoczyć znacznie więcej i wówczas staną się zrozumiałe i nie będą czymś zaskakującym zasłużone sukcesy naszych wybitnych twórców muzycznych. Ukazanie twórczości polskiej i wykonywanej w Polsce, myśli teoretycznej i szkolnictwa, prezentacja wykonawców, solistów i zespołów, wreszcie materialnych dowodów kultywowania muzyki, jak instrumenty muzyczne, sale koncertowe czy operowe, wszystko to będzie przedmiotem realizowanej przez wydawnictwo edycji.

Autorami poszczególnych tomów są polscy muzykolodzy specjalizujący się od lat w tych zagadnieniach, a tłumaczami osoby, których językiem ojczystym jest angielski. Podstawowym kanonem będzie okres historyczny, a więc:

Średniowiecze (w dwóch częściach)

Renesans

Barok (w dwóch częściach)

Klasycyzm

Romantyzm (w dwóch częściach)

Między Romantyzmem a Nową Muzyką

Współczesność (w dwóch częściach)

Obok historii w ścisłym sensie wydawać będziemy prace monograficzne, wśród których ukazały się już następujące:

Polskie organy, prospekty organowe w Polsce jako dzieła sztuki

Fortepian polski

Recytatyw liturgiczny w średniowiecznej Polsce

Lutosławski – życie i muzyka

Planuje się też opracowania dotyczące instrumentów smyczkowych, teatru muzycznego, muzyki ludowej, rozwoju myśli muzycznej i edukacji i szereg innych.

Dla kogo jest przeznaczony ten cykl wydawniczy? Sądzę, że zaspokoi zapotrzebowanie – jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części – ośrodków naukowych (uniwersytety, szkoły muzyczne, biblioteki), a także tych wszystkich, którzy nie będąc ścisłymi profesjonalistami w dziedzinie historii i sztuki muzycznej, będą chcieli się dowiedzieć czegoś szczegółowego o naszej twórczości i życiu muzycznym. Brak takiego wydawnictwa w przeszłości i – tym bardziej – dziś jest dotkliwie odczuwalny zwłaszcza w kontaktach naszej kultury muzycznej ze światem i świata artystycznego z Polską i Polakami. Niech ten pierwszy krok będzie przyczynkiem do przełamania tej sytuacji.

Bez względu na to, jak liczne są argumenty przemawiające za rozpowszechnianiem w świecie HISTORII MUZYKI POLSKIEJ w języku angielskim, trudno sobie wyobrazić, aby wydanie to nie miało być dostępne dla polskiego czytelnika, w jego ojczystym języku. Ten postulat niejako wynika z faktu, że – jak już wspomniałem – autorami poszczególnych części cyklu są polscy muzykolodzy, a więc – zanim powstanie angielska wersja językowa któregokolwiek tomu, może on już ukazać się na rynku w wersji „oryginalnej”.

Redaktor cyklu

Stefan Sutkowski

KALENDARIUM EPOKI

Chronologiczne zestawienie najważniejszych wydarzeń z zakresu historii muzyki polskiej i powszechnej, historii Polski i świata, historii nauki oraz kultury i sztuki w Polsce i na świecie w latach 1795-1850

opracowała Jolanta Guzy-Pasiak

1795

Historia i kultura powszechna

Rządy Dyrektoriatu we Francji (do 1799)

Obraz Portret księżnej Alba F. Goi

Historia i kultura polska

Utrata niepodległości przez Polskę w wyniku III rozbioru, abdykacja króla Stanisława Augusta, Polska przestaje istnieć jako państwo na 123 lata

Muzyka powszechna

Otwarcie konserwatorium muzycznego w Paryżu (Conservatoire Nationale de Musique)

Założenie wydawnictwa muzycznego przez I. Pleyela w Paryżu (Maison Pleyel)

Marsylianka hymnem Francji (sł. i muz. C.J. Rouget de Lisle)

Muzyka polska

Wojciech Bogusławski dyrektorem teatru muzyczno-dramatycznego we Lwowie (do 1798)

Założenie teatru austriackiego w Krakowie (przedstawienia w języku niemieckim; działał do 1809)

Założenie przez Józefa Elsnera towarzystwa muzycznego (tzw. Akademii Muzycznej) we Lwowie, które organizowało regularne koncerty (do 1797)

Wydanie Sztuki muzyki dla młodzieży krajowej Wacława Sierakowskiego w Krakowie (3 tomy)

1796

Historia i kultura powszechna

Zm. Katarzyna II, cesarzowa Rosji

Historia i kultura polska

Założenie pisma „Gazeta Krakowska” w Krakowie (wyd. do 1849)

Założenie pisma „Kurier Litewski” w Wilnie (wyd. do 1840)

Muzyka powszechna

G.Ch. Härtel kupuje firmę B.Ch. Breitkopfa, odtąd jako wydawnictwo Breitkopf & Härtel (działa do dziś)

Zbudowanie pierwszego fortepianu Erarda w Paryżu

1797

Historia i kultura powszechna

Wydanie Die Griechen und Römer F. Schlegla

Ur. Heinrich Heine, poeta

Historia i kultura polska

Utworzenie Legionów Polskich we Włoszech (w służbie francuskiej, do 1807)

Powstaje Pieśń legionów polskich we Włoszech J. Wybickiego, późniejszy hymn państwowy

Muzyka powszechna

Gott erhalte Franz den Kaiser hymnem austriackim (sł. L.L. Haschka, muz. J. Haydn)

Prapremiera opery Medea L. Cherubiniego, Paryż

Ur. Franz Schubert, kompozytor

Ur. Gaetano Donizetti, kompozytor

Muzyka polska

Powrót J. Elsnera na stanowisko dyrygenta teatru muzyczno-dramatycznego we Lwowie (do 1798)

Wystawienie pierwszego melodramatu Iskahar, król Guaxary J. Elsnera do tekstu W. Bogusławskiego we Lwowie

1798

Historia i kultura powszechna

Atak Francji na Watykan, uwięzienie papieża i ustanowienie Republiki Rzymskiej

Wyprawa Napoleona do Egiptu (cele militarne i badawcze; do 1801) – wzrost zainteresowania sztuką starożytnego Egiptu

Założenie pisma literackiego „Athenaeum” braci A. i F. Schleglów (wyd. do 1800; propagowało wczesne idee romantyczne)

Ur. Eugène Delacroix, malarz

Historia i kultura polska

Założenie w Kaliszu pierwszego parku miejskiego w Polsce

Zm. Stanisław August Poniatowski, król Polski

Ur. Adam Mickiewicz, poeta

Muzyka powszechna

Założenie pisma „Allgemeine musikalische Zeitung” w Lipsku (wyd. do 1848, a następnie 1866-1882)

Prawykonanie oratorium Stworzenie świata J. Haydna

Muzyka polska

F.H. Bulla dyrektorem teatru muzyczno-dramatycznego we Lwowie (od 1776 do1819 z przerwą w latach 1795-1798)

1799

Historia i kultura powszechna

Początek epoki napoleońskiej (do 1814). Napoleon Bonaparte obala Dyrektoriat i ogłasza się pierwszym konsulem

Ur. Honoré de Balzac, pisarz

Ur. Aleksandr Puszkin, poeta

Muzyka powszechna

Wynalezienie techniki litograficznej przez Aloisa Senefeldera, wykorzystywanej do powielania nut

Wydanie Sonat fortepianowych op. 13 i op. 14 L. van Beethovena

Muzyka polska

W. Bogusławski dyrektorem Teatru Narodowego w Warszawie (do 1814)

J. Elsner dyrektorem Opery w Teatrze Narodowym w Warszawie (do 1824)

1800

Historia i kultura powszechna

Założenie Biblioteki Kongresu Stanów Zjednoczonych (Library of Congress) w Waszyngtonie

Podbicie Włoch przez Napoleona

Wydanie traktatu Logika I. Kanta

Wydanie traktatu System idealizmu transcendentalnego F. Schellinga

Wydanie Marii Stuart F. Schillera

Obrazy Maja naga i Rodzina Karola IV F. Goi

Historia i kultura polska

Założenie Towarzystwa Przyjaciół Nauk, pierwszego towarzystwa naukowego w Polsce (od 1808 Królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, działalność do 1832)

Ur. Piotr Michałowski, malarz

Muzyka powszechna

Założenie wydawnictwa muzycznego Bureau de Musique F.A. Hoffmeistra i A. Kühnela w Lipsku (od 1814 do dziś C.F. Petersa)

Debiut Carla Czernego w Wiedniu

Prawykonanie I Symfonii C-dur op. 21 L. van Beethovena

Prapremiera opery Kalif z Bagdadu F.A. Boieldieu, Paryż

Zm. Niccolò Piccini, kompozytor

Ur. Ludwig von Köchel, kompozytor i historyk muzyki

Muzyka polska

Jan Nepomucen Kamiński kierownikiem polskiej sceny w teatrze muzyczno-dramatycznym we Lwowie (do 1842)

1801

Historia i kultura powszechna

Połączenie Królestwa Wielkiej Brytanii i Królestwa Irlandii w Zjednoczone Królestwo (trwało do 1922)

Francja i Stolica Apostolska zawierają konkordat

Początek panowania cara Rosji Aleksandra I (do 1825, od 1815 również jako król Polski)

Obraz Napoleon przekraczający przełęcz świętego Bernarda w 1800 roku J.L. Davida

Historia i kultura polska

Założenie pisma polityczno-literackiego „Nowy Pamiętnik Warszawski” (wyd. do 1805)

Ur. Seweryn Goszczyński, poeta

Muzyka powszechna

Otwarcie teatru operowego w Wiedniu (Theater an der Wien, poprzednio w innej lokalizacji jako Theater auf der Wieden)

Wydanie Allgemeine Geschichte der Musik J.N. Forkela w Lipsku (wcześniejsze wydanie w 1788)

Powstanie baletu Die Geschöpfe des Prometheus op. 43 L. van Beethovena

Prawykonanie oratorium Pory roku J. Haydna

Zm. Domenico Cimarosa, kompozytor

Ur. Vincenzo Bellini, kompozytor

Muzyka polska

Polska premiera oratorium Stworzenie świata J. Haydna, Warszawa

Założenie w Warszawie niemieckiego amatorskiego stowarzyszenia muzycznego Harmonie Gesellschaft

1802

Historia i kultura powszechna

Napoleon zostaje prezydentem Włoch i pierwszym konsulem Francji

Wydanie Geniuszu chrześcijaństwa F.R. de Chateaubrianda

Ur. Victor Hugo, pisarz

Historia i kultura polska

Pierwsze polskie recenzje teatralne na łamach „Gazety Warszawskiej” i „Gazety Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego”

Założenie w Cieszynie pierwszego w Polsce muzeum

Ur. Ignacy Domeyko, geolog

Muzyka powszechna

Założenie towarzystwa śpiewaczego w Lipsku (Singakademie)

Założenie orkiestry symfonicznej w Petersburgu (Filarmoniczeskoje Obszczestwo Sankt-Peterburga, funkcjonuje do dziś)

Założenie firmy fortepianowej J.A. Streichera w Wiedniu

Wydanie Musikalisches Lexikon H.Ch. Kocha

Wydanie pierwszej biografii J.S. Bacha – Über Johann Sebastian Bachs Leben, Kunst und Kunstwerke J.N. Forkela

Wydanie pierwszych miniaturowych partytur do studiowania w serii „Bibliothèque musicale” w wydawnictwie I. Pleyela (utwory m.in. Haydna i Beethovena)

List do braci, tzw. „Testament heiligenstadzki” L. van Beethovena

Wydanie Sonat fortepianowych op. 22, 26 i 27 L. van Beethovena

Muzyka polska

Polska prapremiera Czarodziejskiego fletu W.A. Mozarta, Warszawa

1803

Historia i kultura powszechna

Wypowiedzenie wojny Francji przez Wielką Brytanię

Ustanowienie przez Acadèmie des Beaux Arts nagrody Prix de Rome w kategoriach: malarstwo, rzeźba, architektura i muzyka

Historia i kultura polska

Przemianowanie Szkoły Głównej Wileńskiej na Cesarski Uniwersytet Wileński

Ur. Maurycy Mochnacki, publicysta

Muzyka powszechna

Ustanowienie przez Acadèmie des Beaux Arts nagrody Prix de Rome za twórczość muzyczną

Prawykonanie II Symfonii D-dur op. 36 L. van Beethovena

Zm. Franz Xaver Süssmayr, kompozytor (ukończył Requiem Mozarta)

Ur. Hector Berlioz, kompozytor

Ur. Adolphe Adam, kompozytor

Muzyka polska

Założenie drukarni muzycznej J. Elsnera w Warszawie. Początek wydawania zeszytów Wybór pięknych dzieł muzycznych i pieśni polskich, red. J. Elsner (łącznie 24 zeszyty wyd. w latach 1803 i 1805)

1804

Historia i kultura powszechna

Koronacja Napoleona na cesarza Francji z udziałem papieża

Wprowadzenie Kodeksu Cywilnego Napoleona

Wydanie traktatu Vorschule der Ästhetik Jeana Paula

Wydanie Wilhelma Tella F. Schillera

Zm. Immanuel Kant, filozof

Ur. George Sand, pisarka

Historia i kultura polska

Założenie Liceum Warszawskiego; S.B. Linde jego rektorem

Muzyka powszechna

Otwarcie konserwatorium w Würzburgu

Otwarcie konserwatorium w Bolonii, pierwszej publicznej szkoły muzycznej we Włoszech

François Adrien Boieldieu dyrygentem Opery w Sankt Petersburgu (do 1810)

Ur. Michaił Glinka, kompozytor

Ur. Johann Strauss (ojciec), kompozytor

1805

Historia i kultura powszechna

Przegrana Napoleona w bitwie morskiej z Wielką Brytanią pod Trafalgarem (ostatnia wielka bitwa żaglowców)

Zwycięstwo Napoleona pod Austerlitz nad połączonymi armiami austriacką i rosyjską; traktat pokojowy w Preszburgu (obecnie: Bratysława)

Napoleon królem Włoch

Zm. Friedrich Schiller, poeta

Historia i kultura polska

Założenie Liceum w Krzemieńcu przez T. Czackiego

Wydanie w języku francuskim Rękopisu znalezionego w Saragossie J.N. Potockiego

Muzyka powszechna

Wznowienie serii koncertów „Concerts spirituels” w Paryżu

Rozpoczęcie europejskiego tournée N. Paganiniego

Prawykonanie III Symfonii Es-dur „Eroiki” op. 55 L. van Beethovena

Wydanie Sonaty skrzypcowej A-dur „Kreutzerowskiej” op. 47 L. van Beethovena

Wydanie Sonaty fortepianowej C-dur „Waldsteinowskiej” op. 53 L. van Beethovena

Premiera opery Fidelio L. van Beethovena (1. wersja, Wiedeń)

Zm. Luigi Boccherini, kompozytor

Muzyka polska

Reaktywacja Harmonie-Gesellschaft – Towarzystwa Muzycznego w Warszawie (wśród organizatorów m.in. E.T.A. Hoffmann i J. Elsner, działało do 1807) – rozpoczęcie regularnych koncertów i nauczania muzyki (Joachim Albertini)

Przejęcie przez I.J. Cybulskiego od J. Elsnera drukarni muzycznej w Warszawie (działała do 1817)

Założenie drukarni muzycznej J. Zawadzkiego w Wilnie

Polskie prawykonanie symfonii L. van Beethovena (dyr. E.T.A. Hoffmann), Warszawa

1806

Historia i kultura powszechna

Utworzenie Związku Reńskiego, konfederacji państw niemieckich zależnych od Cesarstwa Francji (funkcjonował do 1813)

Klęska Prus w bitwach pod Jeną i Auerstedt

Historia i kultura polska

Powstanie wielkopolskie w zaborze pruskim (J.H. Dąbrowski, J. Zajączek, ks. J. Poniatowski)

Wizyta Napoleona m.in. w Poznaniu i Warszawie

Ur. Emilia Plater, bohaterka z czasów powstania listopadowego

Muzyka powszechna

Zm. Vicente Martin y Soler, kompozytor

Muzyka polska

Wydanie Traktatu akademickiego o prawdziwej sztuce muzyki J.D. Hollanda

1807

Historia i kultura powszechna

Traktaty pokojowe w Tylży między Cesarstwem Francuskim a Imperium Rosyjskim i Królestwem Prus

Wydanie Fenomenologii ducha G.W.F. Hegla

Historia i kultura polska

W następstwie pokoju w Tylży między Francją i Rosją utworzenie Księstwa Warszawskiego ze stolicą w Warszawie (istniało do 1815); Gdańsk otrzymuje status wolnego miasta (do 1814)

Rozpoczęcie wydawania Słownika języka polskiego S.B. Lindego (do 1814)

Ur. Wincenty Pol, poeta

Muzyka powszechna

Otwarcie konserwatorium w Mediolanie

Otwarcie towarzystwa śpiewaczego w Dreźnie (Dreyssigsche Singakademie)

Założenie fabryki fortepianów I. Pleyela w Paryżu

Prawykonanie IV Symfonii B-dur op. 60 L. van Beethovena

Wydanie Sonaty fortepianowej f-moll „Appassionaty” op. 57 L. van Beethovena

Prapremiera opery Józef É.N. Méhula, Paryż

Prapremiera opery Westalka G. Spontiniego, Paryż

Muzyka polska

Wystawienie pierwszej polskiej opery przekomponowanej – Andromedy J. Elsnera w Warszawie

Polska prapremiera Kalifa z Bagdadu F.A. Boieldieu, Warszawa

Ur. Ignacy Feliks Dobrzyński, kompozytor

1808

Historia i kultura powszechna

Założenie Akademii Sztuk Pięknych w Monachium (Königliche Akademie der Bildenden Künste)

Wydanie Fausta J.W. Goethego (cz. I)

Historia i kultura polska

Założenie Archiwum Ogólnego Krajowego w Warszawie (obecnie: Archiwum Główne Akt Dawnych)

Muzyka powszechna

Założenie wydawnictwa muzycznego przez G. Ricordiego w Mediolanie

Założenie towarzystwa muzycznego w Pradze (Společnost pro zvelebení hudby v Čechách)

Prawykonanie V Symfonii c-moll op. 67 i VI Symfonii F-dur „Pastoralnej” op. 68 L. van Beethovena

Wydanie trzech kwartetów smyczkowych op. 59, tzw. Kwartetów Razumowskiego L. van Beethovena

1809

Historia i kultura powszechna

Utworzenie Bractwa św. Łukasza (Lukasbund) przez grupę malarzy mających za cel odnowienie malarstwa religijnego (działało do 1818)

Ur. Nikołaj Gogol, pisarz i dramaturg

Ur. Charles Robert Darwin, przyrodnik

Historia i kultura polska

Bitwa obronna pod Raszynem pod dowództwem ks. Józefa Poniatowskiego. Przyłączenie do Księstwa Warszawskiego części ziem zaboru austriackiego z Krakowem

Zniszczenie polskich insygniów koronacyjnych na rozkaz króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III

Ur. Juliusz Słowacki, poeta

1809

Założenie pierwszego męskiego towarzystwa śpiewaczego w Berlinie (Berliner Liedertafel)

Założenie pisma muzycznego „The New Musical Magazine, Review and Register of Valuable Musical Publications, Ancient and Modern” w Londynie (wyd. do 1810)

Prawykonanie Requiem W.A. Mozarta na mszy pogrzebowej J. Haydna

Prapremiera opery Ferdynand Kortez G. Spontiniego, Paryż

Zm. Joseph Haydn, kompozytor

Ur. Felix Mendelssohn-Bartholdy, kompozytor

Muzyka polska

Założenie Szkoły Organistów I.J. Cybulskiego w Warszawie

Występy teatru W. Bogusławskiego w Krakowie (m.in. opery J. Elsnera i Cud mniemany czyli Krakowiacy i Górale J. Stefaniego)

Prapremiera opery Leszek Biały J. Elsnera, Warszawa

1810

Historia i kultura powszechna

Założenie Uniwersytetu w Berlinie (obecnie: Uniwersytet Humboldta)

Ur. Alfred de Musset, pisarz i poeta

Historia i kultura polska

Otwarcie manufaktury porcelany w Ćmielowie

Muzyka powszechna

Otwarcie teatru operowego w Neapolu (Teatro San Carlo)

Otwarcie teatru operowego w Odessie

Skonstruowanie trąbki wentylowej

Powstanie Sonaty fortepianowej Es-dur „Les Adieux” op. 81a i uwertury Egmont op. 84 L. van Beethovena

Zm. Jean-Georges Noverre, tancerz

Ur. Otto Nicolai, kompozytor i dyrygent

Ur. Robert Schumann, kompozytor

Muzyka polska

Założenie Szkoły Dramatycznej przy Teatrze Narodowym w Warszawie (m.in. J. Elsner i K. Kurpiński)

K. Kurpiński drugim dyrektorem Opery w Teatrze Narodowym w Warszawie

Karol Lipiński dyrygentem teatru muzyczno-dramatycznego we Lwowie (do 1814)

Ur. Fryderyk Chopin, pianista i kompozytor

Debiut Marii Szymanowskiej w Warszawie i Wiedniu

1811

Historia i kultura powszechna

Londyn jako pierwsze miasto w Europie osiąga milion mieszkańców

Muzyka powszechna

Założenie Szkoły Dramatycznej przy Teatrze Narodowym w Warszawie

Założenie pisma „Gazeta Lwowska” (wyd. do 1939)

Założenie Ogrodu Botanicznego w Warszawie

Muzyka powszechna

Otwarcie konserwatorium w Pradze

Otwarcie konserwatorium we Florencji

Otwarcie konserwatorium w Monachium

Założenie towarzystwa śpiewaczego w Heidelbergu (Singverein)

Założenie wydawnictwa muzycznego V. Novello w Londynie

Rozpoczęcie regularnych publicznych koncertów bawarskiej orkiestry w Monachium

Wydanie Dictionnaire historique des musiciens A. Chorona i F. Fayolle’a

Prawykonanie i wydanie V Koncertu fortepianowego Es-dur „Cesarskiego” op. 73 L. van Beethovena

Prapremiera opery Abu Hassan C.M. von Webera, Monachium

Ur. Ferenc Liszt, kompozytor i wirtuoz

Muzyka polska

J. Elsner zostaje korespondentem lipskiej „Allgemeine musikalische Zeitung” (do 1819)

Prapremiera opery Pałac Lucypera K. Kurpińskiego, Warszawa

1812

Historia i kultura powszechna

Wojna francusko-rosyjska

Wydanie Baśni braci Grimm W. i J. Grimmów

Zm. Emanuel Schikaneder, pisarz

Ur. Charles Dickens, pisarz

Historia i kultura polska

Wyzwolenie Wilna przez Napoleona, ustanowienie rządu tymczasowego w Księstwie Litewskim

Otwarcie sali teatralnej w Płocku

Ur. Józef Ignacy Kraszewski, pisarz

Ur. Zygmunt Krasiński, poeta

Muzyka powszechna

Założenie towarzystwa muzycznego w Wiedniu (Gesellschaft der Musikfreunde) i początek jego regularnych publicznych koncertów

Prapremiera opery Jan z Paryża F.A. Boieldieu, Paryż

Zm. Jan Ladislav Dusík, kompozytor

Ur. Friedrich von Flotow, kompozytor

Muzyka polska

Augustyn Tomasz Braun dyrygentem teatru muzyczno-dramatycznego we Lwowie

Regularne koncerty letnie zorganizowane przez K. Lipińskiego we Lwowie (również w 1813)

Symfonia Bitwa pod Możajskiem K. Kurpińskiego

1813

Historia i kultura powszechna

Przegrana Napoleona w „Bitwie Narodów” pod Lipskiem i rozwiązanie Związku Reńskiego

Wydanie Giaura G. Byrona

Wydanie O Niemczech Madame de Staël

Wydanie Dumy i uprzedzenia J. Austin

Ur. Søren Kierkegaard, filozof

Historia i kultura polska

Wkroczenie wojsk rosyjskich na terytorium Księstwa Warszawskiego po klęsce Napoleona

Zm. ks. Józef Poniatowski

Muzyka polska

Założenie pierwszej żeńskiej szkoły muzycznej w Hamburgu

Założenie towarzystwa muzycznego w Londynie (Philharmonic Society) i początek jego regularnych publicznych koncertów

Prawykonanie VII Symfonii A-dur op. 92 L. van Beethovena

Prapremiera opery Tankred G. Rossiniego, Wenecja

Prapremiera opery Włoszka w Algierze G. Rossiniego, Wenecja

Zm. André Grétry, kompozytor

Ur. Aleksandr Dargomyżski, kompozytor

Ur. Giuseppe Verdi, kompozytor

Ur. Richard Wagner, kompozytor

1814

Historia i kultura powszechna

Klęska Napoleona i jego zesłanie na wyspę Elbę. Powrót Burbonów na tron Francji, początek rządów króla Ludwika XVIII

Wydanie Ody do Napoleona G. Byrona

Obraz 3 maja 1808 roku F. Goi (znany jako Rozstrzelanie powstańców madryckich)

Historia i kultura polska

Kongres wiedeński – podjęcie rozmów w sprawie polskiej

Muzyka powszechna

Prawykonanie VIII Symfonii F-dur op. 93 L. van Beethovena

Wydanie Nokturnów na fortepian J. Fielda

Powstanie pieśni Gretchen am Spinnrade F. Schuberta do sł. J.W. Goethego

Prapremiera opery Fidelio L. van Beethovena, Wiedeń

Prapremiera opery Turek we Włoszech G. Rossiniego, Mediolan

Zm. Charles Burney, angielski historyk muzyki

Muzyka polska

Założenie Towarzystwa Przyjaciół Muzyki Religijnej i Narodowej w Warszawie (J. Elsner, działało do 1825)

Prapremiera opery Jadwiga królowa polska K. Kurpińskiego, Warszawa

Ur. Oskar Kolberg, etnograf

1815

Historia i kultura powszechna

Ucieczka Napoleona z Elby, objęcie rządów na 100 dni

Porażka Napoleona pod Waterloo

Koniec wojen napoleońskich

Kongres wiedeński (podpisanie aktu końcowego)

Święte Przymierze (pakt pomiędzy Cesarstwem Rosyjskim, Cesarstwem Austriackim, Królestwem Prus)

Założenie Cesarsko-Królewskiego Instytutu Politechnicznego w Wiedniu

Historia i kultura polska

Utworzenie Królestwa Polskiego ze stolicą w Warszawie na mocy ustaleń kongresu wiedeńskiego (jego autonomia została zniesiona w 1831)

Utworzenie Wielkiego Księstwa Poznańskiego ze stolicą w Poznaniu (ograniczenie autonomii po 1831; istniało do 1849)

Kraków otrzymuje status wolnego miasta pod opieką trzech zaborców (zniesienie konstytucji w 1821; wcielenie do Austrii po rewolucji krakowskiej w 1846)

Założenie Szkoły Podchorążych w Warszawie

Założenie Towarzystwa Naukowego Krakowskiego (działało do 1872)

Założenie miesięcznika naukowo-literackiego „Pamiętnik Warszawski” (wyd. do 1825)

Muzyka powszechna

Opatentowanie metronomu przez J.N. Mälzla

Gioacchino Rossini dyrektorem Opery w Neapolu (do 1822)

Ostatni publiczny koncert L. van Beethovena

Powstanie pieśni Erlkönig F. Schuberta do sł. J.W. Goethego (w tymże roku powstało ok. 150 pieśni Schuberta)

Muzyka polska

Początek trasy koncertowej M. Szymanowskiej po Rosji i Europie

Założenie fabryki fortepianów F. Buchholtza w Warszawie

1816

Historia i kultura powszechna

Rok bez lata – globalne ochłodzenie klimatu wywołane wybuchem wulkanu Tambora (na wyspie Sumbawa w Holenderskich Indiach Wschodnich; obecnie Indonezja).

Wydanie Dziadka do orzechów E.T.A. Hoffmanna

Historia i kultura polska

Założenie Uniwersytetu Warszawskiego (z inicjatywy m.in. S.K. Potockiego i S. Staszica)

Założenie Szkoły Akademiczno-Górniczej w Kielcach, pierwszej szkoły technicznej w Polsce

Muzyka powszechna

Carl Maria von Weber dyrygentem Opery królewskiej w Dreźnie (do 1826)

Wydanie Cours de composition musicale A. Reichy

Prapremiera opery Cyrulik sewilski G. Rossiniego, Rzym

Prapremiera opery Otello G. Rossiniego, Neapol

Prapremiera opery Faust L. Spohra, Praga

Zm. Giovanni Paisiello, kompozytor

Muzyka polska

Wydanie Śpiewów historycznych J.U. Niemcewicza w Warszawie (muzyka m.in. K. Kurpiński, F. Lessel, M. Szymanowska)

Prapremiera opery K. Kurpińskiego Zabobon czyli Krakowiacy i Górale w Teatrze Narodowym w Warszawie

1817

Historia i kultura powszechna

Wydanie traktatu Encyklopedia nauk filozoficznych G.W.F. Hegla

Wydanie Manfreda G. Byrona

Wydanie Rob Roya W. Scotta

Historia i kultura polska

Założenie Towarzystwa Filomatów i Filaretów w Wilnie (m.in. A. Mickiewicz, T. Zan; działalność do 1823)

Założenie Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie

Nadanie nazwy Uniwersytet Jagielloński uczelni krakowskiej

Zm. Tadeusz Kościuszko, generał

Muzyka powszechna

Otwarcie konserwatorium w Wiedniu (Singschule, obecnie: Universität für Musik und darstellende Kunst Wien)

Otwarcie instytutu muzyki świeckiej i religijnej w Paryżu (Institution royale de musique classique et religieuse)

Założenie pisma „Allgemeine musikalische Zeitung” w Wiedniu (wyd. do 1824)

Wydanie 1. tomu Gradus ad Parnassum M. Clementiego (kolekcja dydaktycznych utworów na fortepian, pisanych w latach 1816-1826)

Prapremiera opery Kopciuszek G. Rossiniego, Rzym

Zm. Étienne Nicolas Méhul, kompozytor

Muzyka polska

Założenie Towarzystwa Amatorskiego Muzycznego w Warszawie i rozpoczęcie regularnych koncertów muzyki kameralnej

Powstanie kolejnych towarzystw muzycznych w innych miastach, m.in. w Krakowie (Towarzystwo Przyjaciół Muzyki)

Założenie Szkoły Elementarnej Muzyki i Sztuki Dramatycznej w Warszawie

Założenie drukarni muzycznej I. Klukowskiego w Warszawie (działała do 1858)

Wydanie podręcznika dla szkół muzycznych Początki muzyki a szczególniej śpiewania J. Elsnera

Wydanie pierwszego utworu F. Chopina – Poloneza g-moll w Warszawie

1818

Historia i kultura powszechna

Utworzenie stowarzyszenia Nazareńczyków (Nazarener), skupiającego malarzy, głównie niemieckich i austriackich, działających w Rzymie (wśród nich wcześniejszych członków Bractwa św. Łukasza), następnie w innych miastach Europy, mających za cel odnowienie twórczości religijnej (działało do 1840)

Wydanie Wędrówek Childe Harolda G. Byrona

Wydanie Włoskiej podróży J.W. Goethego

Obraz Wędrowiec nad morzem mgły C.D. Friedricha

Historia i kultura polska

Założenie Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie

Kazimierz Brodziński wydaje w „Pamiętniku Warszawskim” rozprawę O klasyczności i romantyczności

Zm. Jan Henryk Dąbrowski, generał

Wydanie w Krzemieńcu dzieła O Słowiańszczyźnie przed chrześcijaństwem Z. Dołęgi-Chodakowskiego, właśc. A. Czarnockiego (uznawanego za prekursorskie dla badań etnograficznych i slawistycznych)

Muzyka powszechna

Założenie stowarzyszenia cecyliańskiego we Frankfurcie (Cäcilien-Chor) w celu wykonywania muzyki chóralnej

Założenie pisma „The Quarterly Musical Magazine and Review” w Londynie (wyd. do 1828)

Wydanie traktatu Cours de composition musicale, ou Traité complet et raisonné d’harmonie pratique A. Reichy w Paryżu

Prapremiera opery Henryk Burgundzki G. Donizettiego, Wenecja

Prapremiera opery Mojżesz w Egipcie G. Rossiniego, Neapol

Zm. Johann Nikolaus Forkel, historyk muzyki

Ur. Charles Gounod, kompozytor

Muzyka polska

Wydanie Rozprawy o metryczności i rytmiczności języka polskiego J. Elsnera (z dodatkiem nutowym 6 pieśni do sł. K. Brodzińskiego)

Wydanie Wykładu systematycznego zasad muzyki na klawikord K. Kurpińskiego

Wydanie Pocztu muzyków, muzykopisów i kompozytorów polskich przez I. Potockiego w „Pamiętniku Warszawskim” (pierwszy polski słownik muzyków)

Recenzja wydania pierwszego utworu F. Chopina – Poloneza g-moll w „Pamiętniku Warszawskim”

Prapremiera opery Król Łokietek czyli Wiśliczanki J. Elsnera, Warszawa

1819

Historia i kultura powszechna

Otwarcie Muzeum Prado w Madrycie

Pierwszy rejs statku parowego przez Atlantyk

Wydanie traktatu Świat jako wola i wyobrażenie A. Schopenhauera

Wydanie Ivanhoe W. Scotta

Wydanie Narzeczonej z Lammermooru W. Scotta

Obraz Tratwa Meduzy T. Géricault

Historia i kultura polska

Założenie tajnej organizacji Związek Wolnych Polaków w Warszawie (działalność do 1823)

Założenie Wolnomularstwa Narodowego przez Waleriana Łukasińskiego (rozwiązane w 1820, przywrócone w 1821 jako Towarzystwo Patriotyczne, po wydaniu carskiego zakazu działalności wolnomularstwa)

Wprowadzenie cenzury w Królestwie Polskim

Ur. Narcyza Żmichowska, powieściopisarka

Muzyka powszechna

Założenie towarzystwa śpiewaczego w Wiedniu (Singverein)

Johann Nepomuk Hummel dyrektorem Opery w Weimarze (do 1837)

Ur. Jacques Offenbach, kompozytor

Ur. Clara Wieck-Schumann, kompozytorka i pianistka

Muzyka polska

Występy Angeliki Catalani w Warszawie, Poznaniu, Lwowie, Krzemieńcu, Wilnie i Krakowie (do 1820)

Prapremiera opery Zamek na Czorsztynie K. Kurpińskiego, Warszawa

Prapremiera opery Jagiełło w Tenczynie J. Elsnera, Warszawa

Ur. Stanisław Moniuszko, kompozytor

Ur. Carl Mikuli, kompozytor i pianista

1820

Historia i kultura powszechna

Zniesienie hiszpańskiej inkwizycji

Odnalezienie starożytnej rzeźby Wenus na wyspie Milos (od 1821 w Luwrze)

Wydanie Rusłana i Ludmiły A. Puszkina

Historia i kultura polska

Oda do młodości A. Mickiewicza

Konfiskata przez zaborcze władze rosyjskie dzieł S. Staszica wydanych przez Towarzystwo Przyjaciół Nauk; zniszczenie znacznej części nakładu

Wydanie pierwszego polskiego podręcznika w dziedzinie ekonomii: Fryderyk Skarbek, Ogólne zasady nauki gospodarstwa narodowego

Muzyka powszechna

Założenie pierwszego amerykańskiego pisma muzycznego „The Euterpeiad” w Bostonie (wyd. do 1823)

Gaspare Spontini dyrektorem Opery w Berlinie (do 1841)

Debiut 9-letniego Ferenca Liszta

Ur. Henri Vieuxtemps, skrzypek i kompozytor

Muzyka polska

Założenie Resursy Kupieckiej (Stowarzyszenia Warszawskich Kupców), organizującej koncerty muzyczne (działalność do 1939)

Założenie przez K. Kurpińskiego pierwszego czasopisma muzycznego na ziemiach polskich „Tygodnika Muzycznego” (w 1821 jako „Tygodnik Muzyczny i Dramatyczny”)

1821

Historia i kultura powszechna

Początek walki o niepodległość Grecji

Wydanie Lat wędrówki Wilhelma Meistra J.W. Goethego

Zm. Napoleon Bonaparte

Ur. Fiodor Dostojewski, pisarz

Historia i kultura polska

Założenie Towarzystwa Patriotycznego przez W. Łukasińskiego

Założenie pisma „Gazeta Literacka” (wyd. do 1822)

Założenie pisma „Kurier Warszawski” (wyd. do 1939)

Ur. Cyprian Kamil Norwid

Muzyka powszechna

François Antoine Habeneck dyrygentem Opery w Paryżu (do 1846)

Prapremiera opery Wolny strzelec C.M. von Webera, Berlin

Muzyka polska

Założenie konserwatorium (Instytutu Muzyki i Deklamacji) w ramach Uniwersytetu Warszawskiego (rektor J. Elsner; funkcjonowało do 1831)

Publikacja artykułu O ekspresji muzycznej i naśladowaniu K. Kurpińskiego w „Tygodniku Muzycznym i Dramatycznym”

Prapremiera opery Kalmora K. Kurpińskiego, Warszawa

Zm. Maciej Kamieński, kompozytor

1822

Historia i kultura powszechna

Ur. Louis Pasteur, mikrobiolog

Historia i kultura polska

Wydanie 1. tomu Poezji A. Mickiewicza (tam Ballady i romanse, a także przedmowa O poezji romantycznej)

Ur. Maria Kalergis, pianistka-amatorka

Ukazanie się w Warszawie Zbioru pamiętników historycznych o dawnej Polsce J. U. Niemcewicza, pierwszej w Polsce serii poświęconej publikacji tekstów źródłowych

Muzyka powszechna

Założenie akademii muzycznej w Londynie (Royal Academy of Music)

Gaetano Donizetti dyrektorem Opery w Neapolu (do 1838)

Opatentowanie podwójnego wymyku w fortepianie przez Sébastiena Érarda

Wprowadzenie oświetlenia gazowego podczas spektaklu Aladyn N. Isouarda w Operze paryskiej

Powstanie VIII Symfonii h-moll „Niedokończonej” F. Schuberta

Prapremiera opery Zelmira G. Rossiniego, Neapol

Zm. Ernst Theodor Amadeus Hoffmann, kompozytor i pisarz

Ur. César Franck, kompozytor

Muzyka polska

Założenie drukarni muzycznej Antoniego Brzeziny w Warszawie

Prapremiera opery Cyganie F. Mireckiego, Warszawa

1823

Historia i kultura polska

Początek reform uwłaszczeniowych w Wielkim Księstwie Poznańskim

Ukończenie budowy kopca Kościuszki w Krakowie

Rozbicie Towarzystwa Filomatów i Zgromadzenia Filaretów w Wilnie

Wydanie 2. tomu Poezji A. Mickiewicza (tam Grażyna oraz II i IV część Dziadów)

Wydanie rozprawy O idylli K. Brodzińskiego

Ur. Władysław Syrokomla, poeta

Ur. Kornel Ujejski, poeta

Ur. Henryk Rodakowski, malarz

Muzyka powszechna

Założenie pisma „The Harmonicon” w Londynie (wyd. do 1833)

Wydanie 33 wariacji na temat walca A. Diabellego op. 120 L. van Beethovena

Powstanie cyklu pieśni Die schöne Müllerin F. Schuberta (wyd. 1824)

Prapremiera opery Semiramida G. Rossiniego, Wenecja

Prapremiera opery Euryanthe C.M. von Webera, Wiedeń

Muzyka polska

Cykl koncertów zorganizowanych przez C. Solivę w Teatrze Narodowym

Występy M. Szymanowskiej w Warszawie

Prapremiera baletu Wesele krakowskie w Ojcowie K. Kurpińskiego, Warszawa

1824

Historia i kultura powszechna

Karol X królem Francji

Powstanie Greków przeciw Turkom

Wydanie Don Juana G. Byrona

Zm. George Byron

Historia i kultura polska

Początek kolonizacji niemieckiej w Prusach Wschodnich

Proces Towarzystwa Filomatów w Wilnie (T. Zan skazany na rok ciężkiego więzienia i zsyłkę, inni na zesłanie)

Muzyka powszechna

Założenie pisma „Berliner allgemeine musikalische Zeitung” przez A.B. Marxa w Berlinie (wyd. do 1830)

Założenie pisma „Cäcilia, eine Zeitschrift für die musikalische Welt” w Moguncji (wyd. do 1848)

Paryski debiut Ferenca Liszta

Prawykonanie Missae solemnis op. 123 L. van Beethovena

Prawykonanie IX Symfonii d-moll op. 125 L. van Beethovena

Ur. Anton Bruckner, kompozytor

Ur. Bedřich Smetana, kompozytor

Muzyka polska

Odejście J. Elsnera z Teatru Narodowego. K. Kurpiński dyrektorem Opery w Teatrze Narodowym w Warszawie (do 1840)

Regularne koncerty organizowane we Lwowie przez K. Lipińskiego

1825

Historia i kultura powszechna

Powstanie dekabrystów w Rosji

Potępienie wolnomularstwa przez papieża Leona XII

Otwarcie pierwszego odcinka linii kolejowej w Wielkiej Brytanii

Historia i kultura polska

Założenie czasopisma naukowo-literackiego „Dziennik Warszawski”, propagującego literaturę romantyczną (kontynuacja „Pamiętnika Warszawskiego”; wyd. do 1829)

Założenie pisma „Biblioteka Polska” (wyd. do 1826)

Powołanie Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego

Wprowadzenie powszechnego obowiązku nauczania dla dzieci od 6. do 14. roku życia w Wielkim Księstwie Poznańskim

Wydanie poematu Maria Antoniego Malczewskiego

Muzyka powszechna

Debiut Marii Malibran w Londynie

Wydanie Über die Reinheit der Tonkunst A.F. Thibauta

Prapremiera opery Podróż do Reims G. Rossiniego, Paryż

Zm. Antonio Salieri, kompozytor

Ur. Johann Strauss syn, kompozytor

Muzyka polska

Wydanie cyklu pieśni religijnych K. Kurpińskiego pt. Pienia nabożne do tekstów J. Kochanowskiego, J.D. Minasowicza, A. Góreckiego i in.

Wydanie Ronda c-moll op. 1 F. Chopina w Warszawie (wyd. Brzeziny)

Wprowadzenie zasady dublowania ról w Operze warszawskiej

Początek cyklu cotygodniowych koncertów Towarzystwa Przyjaciół Muzyki Religijnej i Narodowej w kościele Pijarów w Warszawie

1826

Historia i kultura powszechna

Założenie pisma „Le Figaro” w Paryżu (wyd. do dziś)

Pierwsza fotografia wykonana przez Josepha-Nicéphore’a  Niépce’a (Widok z okna w Le Gras)

Wydanie Ostatniego Mohikanina J.F. Coopera

Historia i kultura polska

Założenie pisma „Gazeta Polska” w Warszawie, propagującego idee romantyczne (wyd. do 1907)

Wydanie Sonetów krymskich A. Mickiewicza (Rosja)

Zm. Antoni Malczewski, poeta

Muzyka powszechna

Otwarcie konserwatorium w Hadze

Założenie Towarzystwa Muzyki Kościelnej w Pradze

Wydanie Traité de haute composition musicale A. Reichy

Powstanie uwertury do Snu nocy letniej op. 21 F. Mendelssohna

Wydanie Kwartetu smyczkowego Es-dur op. 127 L. van Beethovena

Prapremiera opery Oberon C.M. von Webera, Londyn

Zm. Carl Maria von Weber, kompozytor

Muzyka polska

Podział Instytutu Muzyki i Deklamacji na Szkołę Główną Muzyki (z J. Elsnerem jako rektorem; teoria, kompozycja, gra na instrumentach) oraz Szkołę Dramatyczną i Śpiewu (dyrektor: C. Soliva od 1827; obie placówki zamknięto po upadku powstania listopadowego w 1831)

Założenie przez F.X.W. Mozarta, syna W.A. Mozarta, towarzystwa śpiewaczego we Lwowie (Cäcilienverein; działało do 1829)

Druk Mazurka G-dur i Mazurka B-dur F. Chopina w Warszawie

Polska prapremiera Wolnego strzelca C.M. von Webera w Warszawie

1827

Historia i kultura powszechna

Wydanie Cromwella V. Hugo (przedmowa – manifest romantyzmu)

Wydanie Buch der Lieder H. Heinego

Obraz Śmierć Sardanapala E. Delacroix

Historia i kultura polska

Oświetlenie pierwszego w Warszawie wnętrza (Kosmorama Narodowa) z miejscowej instalacji

Ur. Karol Estreicher, historyk literatury

Muzyka powszechna

Otwarcie konserwatorium w Liège

Założenie tygodnika muzycznego „La Revue musicale” przez F.J. Fétisa w Paryżu (wyd. później, 1835-1880, jako „La Revue et Gazette musicale”)

Powstanie Deutsche Messe F. Schuberta

Powstanie cyklu pieśni Die Winterreise F. Schuberta (wyd. 1828)

Wydanie Kwartetów smyczkowych B-dur op. 130, c-moll op. 131 i a-moll op. 132 oraz Wielkiej fugi B-dur na kwartet smyczkowy op. 133 (finał kwartetu op. 130) L. van Beethovena

Prapremiera opery Pirat V. Belliniego, Mediolan

Zm. Ludwig van Beethoven, kompozytor

Muzyka polska

Występy M. Szymanowskiej w Warszawie

Występy w Krakowie niemieckiego zespołu operowego J.A. Müllera (też w 1828; w repertuarze m.in. Wolny strzelec Webera, Don Juan Mozarta, Tankred Rossiniego)

Powstanie Wariacji na temat „Là ci darem la mano” op. 2 na fortepian i orkiestrę F. Chopina

1828

Historia i kultura powszechna

Zm. Francisco Goya, malarz

Ur. Jules Verne, pisarz

Ur. Lew Tołstoj, pisarz

Historia i kultura polska

Ograniczenie Konstytucji Wolnego Miasta Krakowa

Założenie Banku Polskiego

Założenie pisma „Powszechny Dziennik Krajowy”, propagującego idee romantyczne (wyd. do 1831)

Założenie pisma „Goniec Krakowski” (wyd. do 1831)

Wydanie Konrada Wallenroda A. Mickiewicza, Petersburg

Obraz Portret Adama Mickiewicza na Judahu skale W. Wańkowicza

Muzyka powszechna

Założenie w Paryżu L’Orchestre de la Société des concerts du Conservatoire i rozpoczęcie jej regularnych publicznych koncertów

Wydanie pierwszej biografii G.P. da Palestriny – Memorie storico-critiche della vita e delle opere di Giovanni Pierluigi da Palestrina G. Bainiego

Wydanie Ausführiliche theoretisch-practische Anweisung zum Pianofortespiel J.N. Hummla

Powstanie IX Symfonii C-dur „Wielkiej” F. Schuberta

Wydanie Six Moments musicaux na fortepian F. Schuberta

Prapremiera opery Niema z Portici D.F.E. Aubera, Paryż

Prapremiera opery Der Vampyr H. Marschnera, Lipsk

Prapremiera opery Le Comte Ory G. Rossiniego, Paryż

Zm. Franz Schubert, kompozytor

Muzyka polska

Występy J.N. Hummla w Warszawie i Kaliszu

Występy K. Lipińskiego w Warszawie

Działalność niemieckiej trupy operowej Ernsta Vogta w Poznaniu (do 1852, w repertuarze opery Mozarta, Webera, Rossiniego, Boieldieu, Meyerbeera, Donizettiego)

Wydanie Ronda à la Mazur F-dur op. 5 F. Chopina w Warszawie

1829

Historia i kultura powszechna

Wynalezienie systemu Louisa Braille’a

Zm. Friedrich Schlegel, filozof

Historia i kultura polska

Założenie biblioteki Edwarda Raczyńskiego w Poznaniu

Założenie „Kuriera Polskiego” w Warszawie, propagującego idee romantyczne (wyd. do 1831)

Zm. Wojciech Bogusławski, reżyser

Muzyka powszechna

Założenie Stowarzyszenia Autorów i Kompozytorów Dramatycznych w Paryżu (Société des Auteurs et Compositeurs Dramatiques)

Wykonanie pod kierunkiem F. Mendelssohna Pasji według św. Mateusza J.S. Bacha w Berlinie (pierwsze wykonanie tego utworu od śmierci kompozytora, 100 lat po premierze w Lipsku)

Debiut F. Chopina w Wiedniu

Prapremiera opery La straniera V. Belliniego, Mediolan

Prapremiera opery Wilhelm Tell G. Rossiniego, Paryż

Muzyka polska

Występy N. Paganiniego i K. Lipińskiego w Warszawie

Występy F. Chopina w Wiedniu

Powstanie Koncertu fortepianowego f-moll F. Chopina

Prapremiera opery Cecylia Piaseczyńska K. Kurpińskiego, Warszawa

1830

Historia i kultura powszechna

Rewolucja lipcowa we Francji, obalenie monarchii Burbonów

Ogłoszenie niepodległości Grecji

Ogłoszenie niepodległości Belgii

Wydanie Hernaniego V. Hugo

Obraz Wolność wiodąca lud na barykady E. Delacroix

Historia i kultura polska

Pierwsza linia telegraficzna na ziemiach polskich, Warszawa–Modlin

Powstanie listopadowe (wojna polsko-rosyjska 1830-1831)

Muzyka powszechna

Założenie Szkoły Organowej w Pradze

H. Berlioz laureatem nagrody Prix de Rome

Prawykonanie Symfonii fantastycznej H. Berlioza

Prapremiera opery Fra Diavolo D.F.E. Aubera, Paryż

Prapremiera opery I Capuleti ed i Montecchi V. Belliniego, Wenecja

Ur. Hans von Bülow, pianista i dyrygent

Ur. Teodor Leszetycki, pianista i pedagog

Powstanie i wydanie I zeszytu Lieder ohne Worte Mendelssohna. (ogółem 8 zeszytów Pieśni bez słów pisanych do 1845)

Muzyka polska

Rozpoczęcie regularnych koncertów kameralnych organizowanych w Warszawie przez J. Cichockiego (trwały do 1840)

Pierwsze własne publiczne koncerty F. Chopina w Teatrze Narodowym Warszawie

Występy Henrietty Sonntag w Warszawie

Wyjazd F. Chopina z Polski

Powstanie pierwszych Etiud op. 10 F. Chopina

Przedstawienia operowe w Warszawie podczas powstania listopadowego i zawieszenia carskiej cenzury: polska prapremiera Niemej z Portici D.F.E. Aubera, wznowienie Krakowiaków i Górali J. Stefaniego, scena liryczna Powstanie narodu J. Elsnera

Pierwsze wydanie utworu F. Chopina za granicą (Wiedeń, Haslinger, Wariacje op. 2)

1831

Historia i kultura powszechna

Atak Francji na Algierię. Założenie Legii Cudzoziemskiej w celu ochrony zamorskich terytoriów francuskich

Wydanie powieści Czerwone i czarne Stendhala

Wydanie Katedry Najświętszej Marii Panny w Paryżu V. Hugo

Wydanie Borysa Godunowa A. Puszkina

Zm. Georg Wilhelm Friedrich Hegel, filozof

Historia i kultura polska

Ustalenie kolorów polskiej flagi w uchwale Sejmu Królestwa Polskiego

Upadek powstania listopadowego i liczne represje, m.in. zawieszenie sejmu, likwidacja polskiego szkolnictwa wyższego, obniżenie jakości szkolnictwa średniego, spadek liczby szkół elementarnych, wprowadzenie języka rosyjskiego jako dodatkowego do szkół średnich (jedyne działające instytucje naukowe: Obserwatorium Astronomiczne i Ogród Botaniczny)

Początek Wielkiej Emigracji (głównie do Francji; wyjazd ok. 20 tys. osób: inteligencji i bogatych ziemian)

Zm. Emilia Plater

Muzyka powszechna

Przyjazd F. Chopina do Paryża

Prapremiery oper Lunatyczka i Norma V. Belliniego, Mediolan

Prapremiera opery Robert Diabeł G. Meyerbeera, Paryż

Zm. Ignace Pleyel, kompozytor i producent fortepianów

Zm. Sébastien Érard, producent fortepianów

Ur. Joseph Joachim, skrzypek

Muzyka polska

Zmiana nazwy Teatru Narodowego na Teatr Wielki po upadku powstania listopadowego

Entuzjastyczna recenzja R. Schumanna z Wariacji B-dur op. 2 na temat z Don Juana F. Chopina w 49. numerze lipskiej „Allgemeine musikalische Zeitung” („Panowie, kapelusze z głów! Oto geniusz!”)

Zm. Maria Szymanowska, kompozytorka i pianistka

1832

Historia i kultura powszechna

Utworzenie Królestwa Grecji (istniało do 1924)

Wydanie dramatu Król się bawi V. Hugo (na jego podstawie libretto Rigoletta G. Verdiego)

Zm. Johann Wolfgang Goethe

Zm. Walter Scott, pisarz

Historia i kultura polska

Zniesienie konstytucji Królestwa Polskiego

Zakaz sprowadzania z zagranicy na teren Królestwa Polskiego gazet i pism periodycznych

Likwidacja Uniwersytetu Wileńskiego

Rozłam Resursy Kupieckiej na Warszawską Resursę Kupiecką i tzw. Nową Resursę Kupiecką, przemianowaną na Resursę Obywatelską (działalność do 1939)

Wydanie III części Dziadów A. Mickiewicza, Paryż

Pomnik ks. Józefa Poniatowskiego B. Thorvaldsena

Muzyka powszechna

Prawykonanie uwertury koncertowej Hebrydy op. 26 F. Mendelssohna

Prapremiera opery Napój miłosny G. Donizettiego, Mediolan

Zm. Muzio Clementi, kompozytor i pianista

Ur. Robert Eitner, muzykolog

Muzyka polska

Pierwszy koncert własny F. Chopina w Paryżu

1833

Historia i kultura powszechna

Zniesienie niewolnictwa w Imperium Brytyjskim

Wydanie Eugeniusza Oniegina A. Puszkina

Wydanie Fausta J.W. Goethego (całość wydana pośmiertnie, pisana 1773-1832)

Historia i kultura polska

Wystawienie komedii Śluby panieńskie A. Fredry, Lwów

Wprowadzenie stanu wojennego w Królestwie Polskim

Muzyka powszechna

Założenie pisma „Le Pianiste” w Paryżu (wyd. do 1835)

Założenie pierwszego towarzystwa śpiewaczego w Paryżu (Orphéon)

Prawykonanie IV Symfonii A-dur „Włoskiej” op. 90 F. Mendelssohna

Prapremiera opery Lucrezia Borgia G. Donizettiego, Mediolan

Prapremiera opery Hans Heiling H. Marschnera, Berlin

Ur. Johannes Brahms, kompozytor

Muzyka polska

Warszawa, otwarcie nowego gmachu Teatru Wielkiego wg projektu A. Corazziego (do 1831: Teatr Narodowy)

Wydanie pierwszego zbioru etiud F. Chopina (op. 10)

Wydanie Koncertu fortepianowego e-moll op. 11 F. Chopina

Zm. Michał Kleofas Ogiński

1834

Historia i kultura powszechna

Obraz Epizod z belgijskiej rewolucji 1830 E.Ch.G. Wappersa

Ur. Edgar Degas, malarz

Historia i kultura polska

Zbudowanie Cytadeli w Warszawie (więzienia-symbolu ucisku czasów zaborów) na rozkaz cara Mikołaja I (ze środków pochodzących z kasy miejskiej Warszawy i pieniędzy Banku Polskiego)

Wydanie Pana Tadeusza A. Mickiewicza, Paryż

Wydanie Kordiana J. Słowackiego, Paryż

Wystawienie komedii Zemsta A. Fredry, Lwów

Zm. Maurycy Mochnacki, publicysta

Muzyka powszechna

Założenie pisma „La Gazette musicale de Paris” przez M. Schlesingera (w latach 1835-1880 jako „La Revue et Gazette musicale”)

Założenie pisma „Neue Zeitschrift für Musik” przez R. Schumanna w Lipsku (wyd. do 1844)

Wydanie szkoły gry na skrzypcach L’Art du violon P. Baillota

Wydanie Geschichte der europäisch-abend- ländischen oder unserer heutigen Musik R.G. Kiesewettera w Lipsku

Prawykonanie Symfonii „Harold w Italii” op. 16 H. Berlioza

Zm. François Adrien Boieldieu, kompozytor

Ur. Aleksandr Borodin, kompozytor

Ur. Cezar Cui, kompozytor

Muzyka polska

Występy w Krakowie niemieckiego zespołu Karola Burghausera (też w 1837, 1840 i 1843; w repertuarze opery Belliniego, Donizettiego, Rossiniego, a także Mozarta i Webera)

Koncerty K. Lipińskiego w Warszawie

Inauguracja (po przerwie związanej z powstaniem listopadowym) cyklicznych koncertów w Nowej Resursie w Warszawie

1835

Historia i kultura powszechna

Wydanie Ojca Goriot H. Balzaca

Wydanie Tarasa Bulby N. Gogola

Historia i kultura polska

Otwarcie Akademii Duchownej w Warszawie (w miejsce zamkniętego Seminarium Głównego; funkcjonowała do 1876)

Wydanie Nie-boskiej komedii Z. Krasińskiego, Paryż

Uruchomienie pierwszej linii omnibusów konnych w Warszawie

Muzyka powszechna

Założenie pisma „La Revue et Gazette musicale de Paris” (w rezultacie połączenia „La Revue musicale” F.J. Fétisa i „La Gazette musicale de Paris” M. Schlesingera)

Felix Mendelssohn dyrygentem orkiestry lipskiego Gewandhausu (do 1847)

Wydanie Biographie universelle des musiciens et bibliographie générale de la musique F.J. Fétisa

Rozpoczęcie wydawania pierwszej wielotomowej encyklopedii muzycznej G. Schillinga Encyclopedie der gesammten musikalischen Wissenschaften w Stuttgarcie (ukończona w 1842)

Wydanie Cours de contrepoint et de fugue L. Cherubiniego

Karnawał op. 9 na fortepian R. Schumanna

Prapremiera opery Łucja z Lammermoor G. Donizettiego, Neapol

Prapremiera opery Purytanie V. Belliniego, Paryż

Prapremiera opery Żydówka J.F. Halévy’ego, Paryż

Zm. Vincenzo Bellini, kompozytor

Ur. Camille Saint-Saëns, kompozytor

Muzyka polska

Założenie szkoły śpiewu przy Teatrze Wielkim (dyrektorem K. Kurpiński; działała do 1842)

Występy w Wilnie niemieckiego teatru operowego Wilhelma Schmidtkoffa (do 1844; w repertuarze opery Mozarta, Webera, Belliniego i Donizettiego)

Założenie w Warszawie kolejnego czasopisma muzycznego – „Pamiętnika Muzycznego Warszawskiego” (wyd. do 1836)

Wydanie pierwszego scherza F. Chopina (Scherzo h-moll op. 20)

Ur. Henryk Wieniawski, kompozytor i skrzypek

1836

Historia i kultura powszechna

Kolej miejska (parowa) w Londynie

Wydanie Spowiedzi dziecięcia wieku A. de Musseta

Historia i kultura polska

Pierwsze pełne wydanie XVII-wiecznych Pamiętników Jana Chryzostoma Paska dzięki staraniom Edwarda Raczyńskiego (Poznań)

Wydanie Irydiona Z. Krasińskiego, Paryż

Ur. Jan Karłowicz, etnograf i językoznawca

Muzyka powszechna

Założenie pisma „The Musical World: a Weekly Record of Musical Science, Literature, and Intelligence” w Londynie (wyd. do 1891)

Prapremiera opery Hugonoci G. Meyerbeera, Paryż

Prapremiera opery Zakaz miłości R. Wagnera, Magdeburg

Prapremiera opery Życie za cara M. Glinki (pierwsza opera rosyjska), Petersburg

Zm. Maria Malibran, sopran

Ur. Léo Delibes, kompozytor

Muzyka polska

Wydanie Koncertu fortepianowego f-moll op. 21 F. Chopina

Ignacy Feliks Dobrzyński zdobywa 2. miejsce w konkursie kompozytorskim Gesellschaft der Musikfreunde w Wiedniu za Symfonię c-moll op. 15

Wydanie Ballady g-moll F. Chopina (pierwsza ballada w literaturze fortepianowej)

Publikacja cyklu artykułów Antoniego Woykowskiego poświęconych twórczości Chopina („Przyjaciel Ludu”, Poznań)

1837

Historia i kultura powszechna

Koronacja królowej Zjednoczonego Królestwa Wiktorii (początek ery wiktoriańskiej)

Wynalezienie telegrafu magnetycznego przez Samuela Morse’a oraz specjalnego systemu kodów (alfabet Morse’a)

Zm. Aleksander Puszkin, poeta

Historia i kultura polska

Zastąpienie województw guberniami na terenie Królestwa Polskiego

Ur. Artur Grottger, malarz

Muzyka powszechna

Zastosowanie po raz pierwszy w operze sztucznego światła – światła wapiennego w Royal Opera House w Londynie

Wydanie Die Lehre von der musikalischen Komposition, praktisch-theoretisch A.B. Marxa w Lipsku (kolejne edycje: 1838, 1845, 1847)

Wydanie Douze Grandes Études F. Liszta (wersja z 1852 Études d’exécution transcendante)

Powstanie Davidsbündlertänze na fortepian op. 6 R. Schumanna

Prawykonanie Grande Messe des Morts op. 5 H. Berlioza

Zm. John Field, pianista i kompozytor

Zm. Johann Nepomuk Hummel, kompozytor i pianista

Ur. Milij Bałakiriew, kompozytor

Muzyka polska

Wydanie Etiud op. 25 F. Chopina

Polska prapremiera Roberta Diabła G. Meyerbeera, Warszawa

Ur. Władysław Żeleński, kompozytor

1838

Historia i kultura powszechna

Obraz Portret Fryderyka Chopina i George Sand E. Delacroix

Historia i kultura polska

Otwarcie Biblioteki Polskiej w Paryżu (funkcjonuje do dziś)

Wydanie Zemsty A. Fredry, Lwów

Ur. Jan Matejko, malarz

Likwidacja języka polskiego jako przedmiotu nauczania w starszych klasach gimnazjów w Królestwie Polskim

Muzyka powszechna

Kreisleriana na fortepian op. 16 R. Schumanna

Prapremiera opery Benvenuto Cellini H. Berlioza, Paryż

Ur. Georges Bizet, kompozytor

Muzyka polska

Założenie szkoły śpiewu Franciszka Mireckiego w Krakowie

Założenie we Lwowie Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego (działało z przerwami do 1939), organizującego życie muzyczne

Występy Henri Vieuxtemps’  a w Warszawie

Występy Alexandre-Josepha Artôta w Warszawie

Prawykonanie całości oratorium Passio Domini Nostri J. Elsnera, Warszawa

Wydanie Chants d’église a pleusiers voix des anciens compositeurs polonais J. Cichockiego

Powstanie opery Monbar czyli Flibustierowie I.F. Dobrzyńskiego (premiera: Warszawa 1863)

Zm. Franciszek Lessel, kompozytor

1839

Historia i kultura powszechna

Opracowanie techniki dagerotypu przez Louisa Daguerre’a – początek fotografii

Wydanie Pustelni parmeńskiej Stendhala

Wydanie The Voyage of the Beagle C. Darwina

Ur. Paul Cézanne, malarz

Historia i kultura polska

Wydanie Balladyny J. Słowackiego, Paryż

Rozpoczęcie budowy pierwszej linii kolejowej na ziemiach polskich prowadzącej z Warszawy w kierunku Krakowa i Wiednia

Muzyka powszechna

Rozpoczęcie wydawania muzyki dawnej w serii „Musica Sacra” w Berlinie (łącznie 28 tomów)

Wydanie Vollständige theoretisch-praktische Pianoforte-Schule C. Czernego

Ur. Modest Musorgski, kompozytor

Muzyka polska

Założenie drukarni muzycznej J.K. Żupańskiego w Poznaniu

Występy w Krakowie niemieckiego zespołu operowego Henryka Mattégo (w repertuarze m.in. opery Belliniego: Norma, Purytanie i Pirat, Donizettiego: Belizariusz i Beatrice di Tenda, Robert Diabeł Meyerbeera oraz Bal maskowy Aubera)

Wydanie Preludiów op. 28 F. Chopina

Wodewil Nocleg w Apeninach S. Moniuszki, Wilno

1840

Historia i kultura powszechna

Ur. Claude Monet, malarz

Ur. August Rodin, rzeźbiarz

Historia i kultura polska

A. Mickiewicz obejmuje katedrę języków słowiańskich w Collège de France, gdzie wygłasza tzw. prelekcje paryskie

Rozpoczęcie wydawania „Tygodnika Sztuk Pięknych” (Marceli Bogoria Skotnicki; tylko w 1840)

Rozpoczęcie wydawania pisma naukowo-literackiego „Przegląd Warszawski Literatury, Historii, Statystyki i Rozmaitości” (Hipolit Skimborowicz i Jakub Budziłłowicz; do 1842)

Paweł Edmund Strzelecki, podróżnik, nadał najwyższej górze Australii nazwę Góra Kościuszki

Mistrz Twardowski J.I. Kraszewskiego

Beniowski J. Słowackiego

Wydanie pracy Ambrożego Grabowskiego Starożytności historyczne polskie, zawierającej materiały biograficzne i źródła dotyczące polskiej kultury

Pierwsze utwory poetyckie C.K. Norwida wydane w warszawskich czasopismach

Muzyka powszechna

Założenie Musical Antiquarian Society w Londynie w celu wydawania dawnej muzyki angielskiej

Założenie kolejnych towarzystw muzycznych w Pradze: Cecyliańskiego i Sophien Akademie

Pierwsze solowe recitale fortepianowe w wykonaniu F. Liszta (Londyn)

Wydanie pierwszej biografii L. van Beethovena – Biographie von Ludwig van Beethoven A. Schindlera

Wykonanie II Symfonii B-dur „Lobgesang” op. 52 F. Mendelssohna

Prapremiera opery Córka pułku G. Donizettiego, Paryż

Powstanie cyklu pieśni Dichterliebe op. 48 R. Schumanna

Zm. Niccolò Paganini, skrzypek i kompozytor

Ur. Piotr Czajkowski, kompozytor

Muzyka polska

Tomasz Nidecki dyrektorem Opery w Teatrze Narodowym w Warszawie (do 1852)

Występy Giuditty Pasty w Warszawie

Występy Alexandra Dreyschocka w Warszawie i innych polskich miastach

Wydanie Sonaty b-moll op. 35 F. Chopina, Paryż

Polska prapremiera Lunatyczki V. Belliniego w Teatrze Wielkim w Warszawie

1841

Historia i kultura powszechna

Założenie pierwszego na świecie biura podróży przez Thomasa Cooka w Anglii

Ur. Auguste Renoir, malarz

Historia i kultura polska

Założenie czasopisma „Biblioteka Warszawska” (wyd. do 1914)

Założenie pisma historyczno-artystycznego „Athenaeum” w Wilnie (J.I. Kraszewski; wyd. do 1851)

Ur. Eliza Orzeszkowa, pisarka

Muzyka powszechna

Założenie orkiestry Mozarteum w Salzburgu (funkcjonuje do dziś)

Założenie pisma „Allgemeine Wiener Musik-Zeitung” w Wiedniu (wyd. do 1848)

Rozpoczęcie wydawania muzyki dawnej (Palestriny) w serii „Raccolta di Musica Sacra” w Rzymie (do 1846)

Prawykonanie I Symfonii B-dur „Wiosennej” op. 38 R. Schumanna

Prapremiera baletu Giselle A. Adama, Paryż

Prawykonanie Stabat Mater G. Rossiniego

Ur. Antonín Dvořak, kompozytor

Muzyka polska

Występy Sigismunda Thalberga w Warszawie

Występy Ole Bulla w Warszawie i innych polskich miastach

Wydanie Fantazji f-moll op. 49 F. Chopina

Prapremiera operetki Loteria S. Moniuszki, Grodno

1842

Historia i kultura powszechna

Wydanie Martwych dusz N. Gogola

Zm. Stendhal, pisarz

Historia i kultura polska

Otwarcie teatru skarbkowskiego we Lwowie (działał do 1899)

Założenie Politechniki Lwowskiej

Rozpoczęcie wydawania pisma „Przegląd Naukowy, Literaturze, Wiedzy i Umnictwu Poświęcony” w Warszawie (red. Edward Dembowski, Hipolit Skimborowicz; do 1848)

Rozpoczęcie wydawania pisma „Pamiętnik Literacki” przy „Gazecie Powszechnej” w Warszawie (następnie jako dział „Dziennika Krajowego”; wyd. do 1844)

Założenie polskiej wioski Adampol w Turcji (na cześć Adama Czartoryskiego)

Ur. Maria Konopnicka, poetka

Muzyka powszechna

Założenie orkiestry symfonicznej w Wiedniu (Wiener Philharmoniker, funkcjonuje do dziś)

Założenie orkiestry symfonicznej w Nowym Jorku (New York Philharmonic, funkcjonuje do dziś)

Założenie pisma „Gazzetta musicale di Milano” przez Giovanniego Ricordiego w Mediolanie (wyd. do 1862 i następnie 1866-1902)

G. Meyerbeer dyrektorem Opery w Berlinie (do 1846)

Prawykonanie III Symfonii a-moll „Szkockiej” op. 56 F. Mendelssohna

Prapremiera opery Nabucco G. Verdiego, Mediolan

Prapremiera opery Rienzi, ostatni trybun R. Wagnera, Drezno

Prapremiera opery Rusłan i Ludmiła M. Glinki, Petersburg

Zm. Luigi Cherubini, kompozytor

Ur. Arrigo Boito, włoski kompozytor i librecista

Ur. Jules Massenet, kompozytor

Muzyka polska

Założenie szkoły muzycznej przy Instytucie Niewidomych w Warszawie

Występy śpiewaczki Sabine Heinefetter w Krakowie (w operach Belliniego i Rossiniego)

Występy A.-J. Artôta w Warszawie

Zm. Józef Krogulski, kompozytor i pianista

1843

Historia i kultura powszechna

Wydanie Albo-albo S. Kierkegaarda

Wydanie Opowieści wigilijnej C. Dickensa

Historia i kultura polska

Odbudowanie fortyfikacji Jasnej Góry (zburzonych w 1813) jako wyraz przychylności cara Mikołaja I dla Kościoła

Ur. Henryk Siemiradzki, malarz

Muzyka powszechna

Otwarcie konserwatorium muzycznego w Lipsku z inicjatywy F. Mendelssohna

Założenie orkiestry symfonicznej w Kopenhadze (Copenhagen Phil, znana również jako Tivoli, funkcjonuje do dziś)

R. Wagner dyrygentem Opery w Dreźnie (do 1849)

Prapremiera opery Don Pasquale G. Donizettiego, Paryż

Prapremiera opery Latający Holender R. Wagnera, Drezno

Prapremiera opery Lombardczycy G. Verdiego, Mediolan

Kantata Das Paradies und die Peri R. Schumanna

Ur. Edvard Grieg, kompozytor

Muzyka polska

Założenie polskiego teatru operowego w Poznaniu (funkcjonował tylko kilka miesięcy, w repertuarze m.in. Krakowiacy i Górale J. Stefaniego)

Występy Ferenca Liszta w Warszawie

Występy 14-letniego Antona Rubinsteina w Warszawie

Rozpoczęcie nauki 8-letniego Henryka Wieniawskiego w konserwatorium paryskim

Polska prapremiera Fidelia L. van Beethovena, Lwów

Założenie „Gazety Teatralnej” w Warszawie (funkcjonowała przez rok)

1844

Historia i kultura powszechna

Wydanie Hrabiego Monte Christo i Trzech muszkieterów A. Dumasa

Ur. Friedrich Nietzsche, filozof

Historia i kultura polska

Likwidacja Związku Chłopskiego ks. Piotra Ściegiennego nawołującego do powstania chłopskiego

Otwarcie Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie

Wydanie powieści Latarnia czarnoksięska J.I. Kraszewskiego

Obraz Samosierra P. Michałowskiego

Muzyka powszechna

Wydanie traktatu Traité d’instrumentation et d’orchestration modernes H. Berlioza w Paryżu

Założenie pisma „The Musical Times and Singing Class Circular” w Londynie (od 1902 do dziś jako „The Musical Times”)

Założenie pisma „Berliner musikalische Zeitung” w Berlinie (wyd. do 1847)

Prawykonanie Koncertu skrzypcowego e-moll op. 64 F. Mendelssohna

Prapremiera opery I due Foscari G. Verdiego, Rzym

Prapremiera opery Ernani G. Verdiego, Wenecja

Ur. Nikołaj Rimski-Korsakow, kompozytor

Ur. Pablo de Sarasate y Navascues, skrzypek i kompozytor

Muzyka polska

Zm. Józef Deszczyński, kompozytor

Cykl koncertów K. Lipińskiego w Warszawie

1845

Historia i kultura polska

Wydanie Fizycznego opisu Nowej Południowej Walii i Ziemi van Diemena P.E. Strzeleckiego (pierwszy opis Australii)

Ur. Zygmunt Gloger, etnograf i historyk

Ur. Jan Niecisław Baudouin de Courtenay, językoznawca

Muzyka powszechna

Pierwszy festiwal beethovenowski w Bonn

Prapremiera opery Tannhäuser R. Wagnera, Drezno

Ur. Gabriel Fauré, kompozytor

Muzyka polska

Występy Theodora Döhlera w Warszawie

Wydanie Sonaty h-moll op. 58 F. Chopina

Polska prapremiera Normy V. Belliniego w Teatrze Wielkim w Warszawie (wersja w języku polskim)

1846

Historia i kultura polska

Rzeź galicyjska

Powstanie krakowskie, po jego klęsce likwidacja Wolnego Miasta Krakowa i włączenie jego terenu do monarchii austriackiej

Wiosna Ludów w Wielkim Księstwie Poznańskim i Galicji. Represje po klęsce

Ur. Henryk Sienkiewicz, pisarz

Muzyka powszechna

Otwarcie konserwatorium muzycznego w Monachium

Opatentowanie saksofonu przez Adolphe’a Saxa

Koncert fortepianowy a-moll op. 54 R. Schumanna

Pierwsza z Rapsodii węgierskich F. Liszta (kolejne w latach 1846-1853, oraz w 1882 i 1885)

Prapremiera opery Attyla G. Verdiego, Wenecja

Prawykonanie oratorium Eliasz F. Mendelssohna

Prawykonanie kantaty Potępienie Fausta H. Berlioza

Muzyka polska

Występy śpiewaczki Wilhelminy Schröder-Devrient w Krakowie

Wydanie Barkaroli Fis-dur op. 60 F. Chopina

Wydanie Poloneza Fantazji As-dur op. 61 F. Chopina

1847

Historia i kultura polska

Wydanie w języku polskim Rękopisu znalezionego w Saragossie J.N. Potockiego

Zm. Samuel Bogumił Linde, językoznawca

Ur. Bolesław Prus, pisarz

Muzyka powszechna

Otwarcie teatru operowego w Barcelonie (Liceu)

Otwarcie konserwatorium w Rio de Janeiro

Założenie pisma „L’Italia musicale” w Mediolanie (wyd. do 1859)

Prapremiera opery Marta F. von Flotowa, Wiedeń

Prapremiera opery Macbeth G. Verdiego, Florencja

Zm. Felix Mendelssohn-Bartholdy, kompozytor

Muzyka polska

Wydanie ostatniego utworu Chopina za życia kompozytora Sonaty g-moll op. 65

1848

Historia i kultura powszechna

Wiosna Ludów

Ustanowienie II Republiki Francuskiej z prezydentem na czele (istniała do 1852)

Franciszek Józef I zostaje cesarzem Austrii

Kongres Słowiański w Pradze

Wydanie Manifestu komunistycznego K. Marksa i F. Engelsa

Wydanie traktatu Siedem lamp architektury J. Ruskina

Założenie grupy artystycznej Prerafaelitów w Londynie (działała do 1853)

Ur. Paul Gauguin, malarz

Historia i kultura polska

Założenie Ligi Narodowej Polskiej, działającej w Wielkopolsce (do 1856)

Uruchomienie pierwszej linii kolejowej na ziemiach polskich – połączenie Warszawa–Wiedeń

Założenie pisma „Czas” w Krakowie (wyd. do 1934)

Muzyka powszechna

Założenie wydawnictwa muzycznego Kerksiega i Brüsinga (od 1866 do dziś Gustava Schirmera) w Nowym Jorku

Wydanie Grundzüge der Geschichte der Musik F. Brendela w Lipsku

O. Nicolai dyrektorem Opery w Berlinie (do 1849)

Ferenc Liszt nadwornym kapelmistrzem w Weimarze (do 1861)

Powstanie 1. wersji pierwszego poematu symfonicznego F. Liszta (Preludia)

Zm. Gaetano Donizetti, kompozytor

Muzyka polska

Występy H. Wieniawskiego w Warszawie, Lublinie i in. miastach polskich

Koncerty F. Chopina w Anglii; ostatni publiczny występ w Londynie

Koncert F. Chopina w Paryżu – ostatni publiczny występ

Prawykonanie uwertury symfonicznej Bajka S. Moniuszki, Wilno

Koncertowa prapremiera opery Halka S. Moniuszki (wersja 2-aktowa), Wilno

1849

Historia i kultura powszechna

Wydanie Davida Copperfielda C. Dickensa

Historia i kultura polska

Wprowadzenie rosyjskich miar i wag w Królestwie Polskim

Zm. Juliusz Słowacki, poeta

Muzyka powszechna

Wydanie Die Kunst und die Revolution i Das Kunstwerk der Zukunft (idea Gesamtkunstwerk) R. Wagnera

Poemat symfoniczny Tasso F. Liszta

Prapremiera opery Luiza Miller G. Verdiego, Neapol

Zm. Johann Strauss ojciec, kompozytor

Muzyka polska

Wydanie w „Bibliotece Warszawskiej” obszernego artykułu o Chopinie – Wspomnienie Chopina Józefa Sikorskiego (pierwsza całościowa charakterystyka twórczości Chopina)

Polska prapremiera opery Macbeth G. Verdiego, Warszawa

Zm. Fryderyk Chopin

1850

Historia i kultura powszechna

Zm. Honoré de Balzac, pisarz

Historia i kultura polska

Założenie pierwszego polskiego profesjonalnego pisma o sztuce – „Pamiętnika Sztuk Pięknych” w Warszawie (do 1855)

Muzyka powszechna

Otwarcie konserwatoriów w Berlinie i Kolonii

Założenie Bach-Gesellschaft w Lipsku w celu wydania dzieł wszystkich J.S. Bacha (łącznie 46 tomów, do 1900)

Prapremiera opery Lohengrin R. Wagnera, Weimar

Muzyka polska

Występy H. Vieuxtemps’a  w Warszawie

WSTĘP

Przedmiotem niniejszej pracy jest polska kultura muzyczna okresu 1795-1850, a więc nie tylko twórczość, ale również tzw. życie muzyczne i warunki, w jakich się ono kształtowało, są to bowiem czynniki w istotny sposób oddziałujące na samą twórczość. Dolną granicę omawianego okresu wyznacza kryterium pozamuzyczne – utrata przez Polskę niepodległości. Wydarzenie to w zasadniczy sposób wpłynęło na całą polską kulturę, w tym także na kulturę muzyczną. Wprawdzie już w wyniku pierwszego rozbioru szereg ziem dawnej Rzeczpospolitej znalazło się pod zaborami (np. Lwów), ale Warszawa wraz z dworem królewskim wciąż była miejscem, gdzie życie muzyczne się koncentrowało i skąd promieniowało na cały kraj. Ostatni rozbiór Polski spowodował zubożenie wielu rezydencji magnackich, które wcześniej były silnymi ośrodkami kultywowania i uprawiania muzyki. Górna granica okresu ma charakter bardziej przybliżony i wyznacza ją kilka różnych kryteriów. Istotne wydarzenie polityczne tego czasu – utrata przez Kraków statusu stolicy Wolnego Miasta Krakowa i włączenie go do Austrii (1846) – skutkowało zmienionymi warunkami kultywowania muzyki w mieście. W zaborze rosyjskim z kolei w latach 50. XIX wieku kończy się tzw. okres paskiewiczowski i stopniowo łagodnieje zaprowadzony po powstaniu listopadowym terror. Pod względem muzycznym rok 1850 nie stanowi wprawdzie przełomu w muzyce polskiej, ale w muzyce powszechnej połowa stulecia przyjmowana jest umownie jako przejście od epoki romantyzmu do tzw. neoromantyzmu. Wymiera generacja najwybitniejszych romantyków: Mendelssohn (1847), Schumann (1856) i – co najważniejsze – Chopin (1849). Ma w tym czasie też miejsce ważne wydarzenie w muzyce polskiej – premiera 2-aktowej Halki Stanisława Moniuszki w Wilnie (1848, wykonanie koncertowe). Przyjęcie roku 1850 jako granicy okresu nie jest traktowane w sposób restrykcyjny, gdyż data ta przecinałaby twórczość wielu kompozytorów. Wprowadzono zasadę porządkującą materiał w ten sposób, że jeśli najważniejszy bądź przeważający czas twórczy danego kompozytora przypada na okres przed rokiem 1850 (np. w przypadku Dobrzyńskiego czy Mireckiego), został on omówiony w niniejszym tomie, natomiast gdy najważniejsza bądź przeważająca część spuścizny powstała po 1850 roku (jak u Moniuszki), twórczość tę scharakteryzowano w tomie poświęconym okresowi 1850-1900[1].

Pewnego wyjaśnienia wymaga też zakres przedmiotowy książki. Uwzględniono tu twórczość polskich kompozytorów niezależnie od tego, czy tworzyli w kraju czy za granicą. Nie wnikając w często skomplikowane wówczas zagadnienie narodowości danego muzyka, praca obejmuje także utwory kompozytorów obcych lub obcego pochodzenia, ale działających stale lub przez długi czas na ziemiach polskich (np. Augusta Freyera), których utwory weszły do wykonywanego w Polsce repertuaru, oddziałując tym samym na polską kulturę. Jeśli chodzi o życie muzyczne, uwzględniono działające na ziemiach etnicznie polskich instytucje zarówno rodzime jak i obce, wszystkie one bowiem wpływały w mniejszym lub większym stopniu na naszą kulturę. Wyjątki stanowią te obce instytucje, które działały wprawdzie na ziemiach etnicznie polskich, ale których zarówno uczestnikami, jak i odbiorcami nie byli Polacy – na przykład niemieckie stowarzyszenia muzyczne na terenie Wielkiego Księstwa Poznańskiego funkcjonujące tylko w obrębie zamkniętych obcych środowisk. Postawienie ścisłych granic geograficznych, w jakich rozpatrywane jest życie muzyczne, wydawało się niemożliwe. Polska jako państwo przestała istnieć, a zatem granice państwowe nie mogą stanowić tu kryterium. Wschodnie tereny dawnej Rzeczpospolitej miały charakter wielonarodowy. Z tych terenów więc, obok polskich instytucji, stowarzyszeń i inicjatyw muzycznych, uwzględniono także te, w których Polacy mieli istotny udział, czy to poprzez organizację wydarzeń muzycznych, czy to poprzez percepcję dzieł.

[1] Ciąg dalszy w wersji pełnej

Część pierwsza
ŻYCIE MUZYCZNE NA ZIEMIACH POLSKICH W LATACH 1795-1850

Wprowadzenie

Dostępne w wersji pełnej

Przedstawienia operowe

Warszawa

Dostępne w wersji pełnej

Lwów

Dostępne w wersji pełnej

Kraków

Dostępne w wersji pełnej

Wilno

Dostępne w wersji pełnej

Poznań

Dostępne w wersji pełnej

Prowincja

Dostępne w wersji pełnej

Publiczne życie koncertowe. Towarzystwa muzyczne

Dostępne w wersji pełnej

Muzyka w kościołach

Dostępne w wersji pełnej

Muzyka w salonach. Muzykowanie domowe

Dostępne w wersji pełnej

Muzyczny ruch wydawniczy. Księgarnie muzyczne i import nut

Dostępne w wersji pełnej

Produkcja instrumentów[2]

Dostępne w wersji pełnej

[2] Niniejszy paragraf opiera się na pracach Beniamina Vogla: Instrumenty muzyczne w kulturze Królestwa Polskiego, Kraków 1980, i Fortepian polski, „Historia Muzyki Polskiej”, t. X, Warszawa 1995.

Nauczanie muzyki. Początki szkolnictwa muzycznego. Konserwatorium warszawskie

Dostępne w wersji pełnej

Piśmiennictwo i początki czasopism muzycznych

Dostępne w wersji pełnej

Muzyka dawna[3]

Dostępne w wersji pełnej

[3] Paragraf niniejszy opiera się na pracy Katarzyny Morawskiej Badania nad muzyką dawną w Polsce w XIX wieku, w: Szkice o kulturze muzycznej XIX wieku. Studia i materiały, red. Z. Chechlińska, t. III, Warszawa 1976, s. 7-127.

Podsumowanie

Dostępne w wersji pełnej

Część druga
TWÓRCZOŚĆ KOMPOZYTORSKA W LATACH 1795-1850

TWÓRCZOŚĆ KOMPOZYTORSKA W LATACH 1795-1830

Dostępne w wersji pełnej

DZIAŁALNOŚĆ TWÓRCZA JÓZEFA ELSNERA

Dostępne w wersji pełnej

CHOPIN

Twórczość okresu warszawskiego

Dostępne w wersji pełnej

Utwory powstałe po wyjeździe z kraju

Etiudy

Dostępne w wersji pełnej

Scherza

Dostępne w wersji pełnej

Ballady

Dostępne w wersji pełnej

Impromptus

Dostępne w wersji pełnej

Tańce

Polonezy

Dostępne w wersji pełnej

Mazurki

Dostępne w wersji pełnej

Walce

Dostępne w wersji pełnej

Miniatury nietaneczne

Nokturny

Dostępne w wersji pełnej

Preludia

Dostępne w wersji pełnej

Sonaty

Dostępne w wersji pełnej

Ewolucja stylu Chopina

Dostępne w wersji pełnej

Recepcja Chopina na ziemiach polskich

Dostępne w wersji pełnej

TWÓRCZOŚĆ IGNACEGO FELIKSA DOBRZYŃSKIEGO

Dostępne w wersji pełnej

TWÓRCZOŚĆ MUZYCZNA INNYCH KOMPOZYTORÓW W LATACH 1830-1850

Dostępne w wersji pełnej

BIBLIOGRAFIA (wybór)

Dostępne w wersji pełnej

AUDYCJE RADIOWE

Dostępne w wersji pełnej

HISTORIA MUZYKI POLSKIEJ

pod redakcją

Stefana Sutkowskiego

Tom V

Zofia Chechlińska

ROMANTYZM część 1 1795-1850

© Copyright by Narodowe Centrum Kultury Warszawa 2014

ISBN 978-83-7982-025-2

Narodowe Centrum Kultury

ul. Płocka 13

01-231 Warszawa

tel. 22 21 00 100

www.nck.pl

Cykl e-booków został stworzony w oparciu o HISTORIĘ MUZYKI POLSKIEJ pod redakcją Stefana Sutkowskiego wydanej w wersji papierowej przez wydawnictwo Sutkowski Edition Warsaw.

Plik ePub przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl